MİZAHTA YOKSULLUĞUN HALLERİ: UYKUSUZ DERGİSİ ÜZERİNE GÖSTERGEBİLİMSEL BİR İNCELEME
Folklor Akademi Dergisi · 26.06.2026 · 9 (2) · 1-14
DOI: 10.55666/folklor.1858626 ↗Kurz gefasst
Fachartikel in der Zeitschrift Folklor Akademi Dergisi, online erschienen am 26.06.2026. Verfasst von Ferhat Göçer. Die Arbeit nennt 51 Literaturangaben. Gefördert von: Bu çalışma herhangi bir kurum tarafından desteklenmemektedir..
Abstract (Originalsprache)
Bu çalışmanın amacı, toplumsal bir sorun olarak ortaya çıkan yoksulluk olgusunun; mizahi karikatürler üzerinden nasıl işlendiğini açığa çıkarmaktır. Yoksulluk, bireylerin temel ihtiyaçlarını karşılayamama durumu olarak tanımlanmaktadır. Örneğin, barınma, beslenme, sağlık ve eğitim gibi alanlarda yaşanan yoksunlukların her birisi yoksulluğun somut yansımalarını oluşturmaktadır. Yoksulluğun tanımlanmasında ve yoksulluğun gösterilmesinde, kültürün en önemli entelektüel birikim alanı olan mizah önemli bir sürece karşılık gelmektedir. Bu açıdan, mizahın toplumsal gerçekliğin çelişkilerine ve sorunlarına karşı, bilinçli olarak gerçekleştirilen bir eleştiri olması, yoksulluğun anlatılmasında oldukça güçlü bir söylem biçimini de oluşturmaktadır. Toplumun sosyolojik ve kültürel kodlarını analiz etmede noktasında önemli bir araç olan mizah, özellikle karikatürler aracılığıyla bireylerin yaşamlarını bir bütün olarak kuşatan toplumsal süreçlerin daha iyi anlaşılmasına imkân tanır. Bu bağlamda mizahın, yoksulluğun gündelik yaşam içerisinde yarattığı yoksunluk ve mağduriyet halleri, mizahın işlediği önemli konu başlıklarından birisini oluşturmaktadır. Bu durum, mizahın sahip olduğu eleştirel kültür sayesinde, gündelik yaşamın örtük anlamlarında saklı olan ideolojik ve politik mitlerin açığa çıkarılmasına da aracılık etmektedir. Mizahın karikatürler biçiminde yansıması, farklı algılama biçimlerini harekete geçirmektedir. Bir başka söyleyişle, okuyucuların görsel ve metinsel anlatıları eleştirel bir okumaya tabi tutmalarına geniş bir imkân alanı oluşturmaktadır. Bu kapsamda mevcut çalışmanın konusunu da mizahi karikatürlerde yoksulluğun nasıl betimlendiği oluşturmaktadır. Karikatürler, birçok anlam örüntülerini içererek birden fazla sembolle çeşitli mesajların aktarılmasına olanak sunan, mizahi metinlerdir. Çalışmada da mizahi karikatürlerin, görsel metin unsuru olmalarından ötürü; göstergebilimsel bir yöntem kullanılmıştır. Göstergebilim, ikonik anlatı ve olgulara yönelerek metnin örtük anlamını da açığa çıkarmayı hedefleyen bir yöntem bilimdir. Göstergebilimin toplumsal anlatı içerisinde metinsel öğelerin, ideolojik yönlerinde bulunan anlamları açığa çıkarmada oldukça elverişli ve işlevsel olması, çalışmanın yöntemsel tercihi olarak belirlenmesinde temel faktördür. Kültürel yayıncılığın önemli bir parçası olarak faaliyet gösteren mizah dergileri, mevcut çalışmanın gerçekleştirilmesinde en önemli uğrak mecrayı oluşturmaktadır. Bu açıdan, mevcut çalışmanın uygulanabilmesine pratik olanak sunan “Uykusuz” adlı mizah dergisi, çalışmanın evrenini oluşturmaktadır. Bu çerçevede, çalışmada amaçlı örneklem seçilerek, yoksulluk temasını işleyen mizahi karikatürler tercih edilmiştir. Çalışmanın sınırlılıklarını da derginin kapak sayfasında yayınlanmış olan “yoksulluk” temalı karikatürlerle belirlenmiştir. Bu doğrultuda, Uykusuz dergisinin kapak sayfasında 2021-2023 yılları arasında yayınlanan yoksullukla ilgili toplamda 7 mizahi karikatür çalışmaya konu edilmiştir. Çalışmada erişilen bulgular şu şekildedir; yoksulluğun maddi boyutunu oluşturan, barınma, gıda, sağlık, düşük gelir ve alım gücünün yetersizliği gibi olgular, çalışmada incelenen mizahi karikatürler de ana temalar olarak işlenen motifler olduğu saptanmıştır. Çalışmada elde edilen bir diğer bulgu da mizahın toplumsal bir muhalefet biçimi olarak, yoksulluğa zemin hazırlayan, politika yapıcılarını ve uygulamalarını doğrudan eleştirel bir şekilde betimleyerek yansıtması oluşturmaktadır. Mizah, bu yönüyle yalnızca eğlence değil, aynı zamanda toplumsal muhalefetin önemli bir bileşeni olarak değerlendirilmektedir.
Förderung
- Bu çalışma herhangi bir kurum tarafından desteklenmemektedir.
Zitieren
APA
Göçer, F. (2026). MİZAHTA YOKSULLUĞUN HALLERİ: UYKUSUZ DERGİSİ ÜZERİNE GÖSTERGEBİLİMSEL BİR İNCELEME. Folklor Akademi Dergisi, 9(2), 1-14. https://doi.org/10.55666/folklor.1858626
Vancouver
Göçer F. MİZAHTA YOKSULLUĞUN HALLERİ: UYKUSUZ DERGİSİ ÜZERİNE GÖSTERGEBİLİMSEL BİR İNCELEME. Folklor Akademi Dergisi. 2026;9(2):1-14. doi:10.55666/folklor.1858626
BibTeX
@article{Ger2026,
author = {Göçer, Ferhat},
title = {MİZAHTA YOKSULLUĞUN HALLERİ: UYKUSUZ DERGİSİ ÜZERİNE GÖSTERGEBİLİMSEL BİR İNCELEME},
journal = {Folklor Akademi Dergisi},
year = {2026},
volume = {9},
number = {2},
pages = {1--14},
doi = {10.55666/folklor.1858626}
}
EUVIMED