EUVIMEDEUVIMED entdecken
Crossref

MİZAHTA UYUMSUZLUK TEORİSİ BAĞLAMINDA MASALLAR ÜZERİNE BİR İNCELEME: ZAMAN ZAMAN İÇİNDE ÖRNEĞİ

Okan Atahan

Folklor Akademi Dergisi · 29.03.2026 · 9 (1) · 278-288

DOI: 10.55666/folklor.1856851 ↗

Kurz gefasst

Fachartikel in der Zeitschrift Folklor Akademi Dergisi, online erschienen am 29.03.2026. Verfasst von Okan Atahan. Die Arbeit nennt 27 Literaturangaben.

AbstractBibliografische AngabenZitierenVerwandte Studien

Abstract (Originalsprache)

Masal, genellikle halkın belleğinde olağanüstülük ve hayal gücüyle şekillenen, halk arasında sözlü olarak yayılan edebî bir türdür. Olağanüstü yapısıyla sözlü kültür ortamında kuşaktan kuşağa yayılan masal, amaçsal işlevler barındırmakta ve masalın işlevsel nitelikleri arasında yer alan eğlence işlevi, çalışmanın temel çıkış noktasını oluşturmaktadır. Bu bağlamda, masallarda gülmeyi meydana getiren unsurlar, temel mizah teorilerinden biri olan uyumsuzluk teorisi ekseninde irdelenmiştir. Gülme eylemini zihinsel bir tepki olarak ele alan uyumsuzluk teorisi; beklenmezlik, karşıtlık, mantıksal kavrama ve algılama gibi temel dayanaklar üzerinden masal metinlerine uygulanmıştır. Nitel bir araştırma olan bu çalışmanın verileri doküman analiziyle elde edilmiştir. Bu anlamda çalışma, Pertev Naili Boratav’ın Zaman Zaman İçinde adlı eserindeki yirmi iki masal örneklemiyle sınırlandırılmıştır. Metin merkezli bir inceleme yaklaşımıyla irdelenen masallarda ilgili teori ile örtüşen uyumsuzlukların özellikle olağanüstü unsurların yoğunlaştığı yerlerde daha belirgin hâle geldiği tespit edilmiştir. Masallarda uyumsuzluk oluşturan etkenlere öncelikle masal türünün şekilsel ayırt edicisi sayılabilecek formellerde rastlanmakta; bunun yanında olay örgüsündeki sürpriz gelişmelerin, kavramsal karşıtlıkların ve mantıksal uygunsuzlukların mizahi zemini beslediği görülmektedir. Anlatının mantıklı akışında ansızın beliren kahramanlar veya beklentiyi boşa düşüren keskin dönüşler, sürpriz etkisiyle zihinde bir tür şaşkınlık oluşturmakta; bu şaşkınlık durumu da gülmeyi tetikleyen temel itkilere dönüşmektedir. Masallarda çoğu kez beklentinin dışındaki bir gerçeğin açığa çıkması da metnin seyrini ters yüz eden bir uyumsuzluk kaynağı olarak dikkat çekmektedir. Bununla birlikte anlatılardaki karşıtlıkların yalnızca kahramanların fiziksel nitelikleriyle sınırlı kalmadığı, davranışsal ve kavramsal düzeyde de somutlaştığı anlaşılmaktadır. Kötü olması beklenen bir kahramanın olumlu davranışlar sergilemesi, korkaklığıyla tanınan bir karakterin beklenmedik biçimde cesaret algısı oluşturması ya da sosyal normlara aykırı eylemlerin anlatı içinde meşruiyet kazanması, teorideki karşıtlık ilkesinin açık yansımalarıdır. Öte yandan birbiriyle ilgisiz görünen durumların yan yana getirilmesi, beklenmedik sentezlerin kurulması ve dilsel yanlış anlaşılmaların meydana getirdiği kaotik süreçler, anlatının mantıklı ilerleyişini aksatarak ilgisizlik kaynaklı bir mizah üretmektedir. Sonuç olarak bu çalışma, masallardaki yapısal uyumsuzlukların rastlantısal değil, çoğu zaman bilinçli bir anlatı stratejisi olarak kurgulandığını; bunun da geleneksel icra ortamında anlatıcıya geniş bir mizahi ifade alanı açtığını ortaya koymaktadır.

Zitieren

APA

Atahan, O. (2026). MİZAHTA UYUMSUZLUK TEORİSİ BAĞLAMINDA MASALLAR ÜZERİNE BİR İNCELEME: ZAMAN ZAMAN İÇİNDE ÖRNEĞİ. Folklor Akademi Dergisi, 9(1), 278-288. https://doi.org/10.55666/folklor.1856851

Vancouver

Atahan O. MİZAHTA UYUMSUZLUK TEORİSİ BAĞLAMINDA MASALLAR ÜZERİNE BİR İNCELEME: ZAMAN ZAMAN İÇİNDE ÖRNEĞİ. Folklor Akademi Dergisi. 2026;9(1):278-288. doi:10.55666/folklor.1856851

BibTeX
@article{Atahan2026,
  author = {Atahan, Okan},
  title = {MİZAHTA UYUMSUZLUK TEORİSİ BAĞLAMINDA MASALLAR ÜZERİNE BİR İNCELEME: ZAMAN ZAMAN İÇİNDE ÖRNEĞİ},
  journal = {Folklor Akademi Dergisi},
  year = {2026},
  volume = {9},
  number = {1},
  pages = {278--288},
  doi = {10.55666/folklor.1856851}
}
Kostenlos starten →