EUVIMEDEUVIMED entdecken
Crossref

İlk Resmi Türkü Derleme Yayımının 100. Yılında Atatürk Dönemi Halk Müziği

Armağan Coşkun

Folklor Akademi Dergisi · 29.03.2026 · 9 (1) · 116-128

DOI: 10.55666/folklor.1855169 ↗

Kurz gefasst

Fachartikel in der Zeitschrift Folklor Akademi Dergisi, online erschienen am 29.03.2026. Verfasst von Armağan Coşkun. Die Arbeit nennt 30 Literaturangaben.

AbstractBibliografische AngabenZitierenVerwandte Studien

Abstract (Originalsprache)

Bu çalışmanın amacı ilk resmi türkü derleme sonuçlarının yayımlanmasının aynı zamanda Dârü’l-Elhân tarafından sahada başlatılan türkü derlemelerinin 100. yılında, Cumhuriyet’in kurulması itibariyle Atatürk’ün ölümüne kadar olan dönemdeki (1923-1938) türkü derleme faaliyetleri ile eşlik eden müzik hareketlerini bir bütün halinde vererek (ki mevcut durumdaki halk müziği disiplinine temel teşkil etmesi sebebiyle) etkilerini ele almaktır. Bu noktada Türk halk müziğinin folklor disiplini içerisindeki gelişimini Osmanlı Devleti’nin son dönemlerinden Cumhuriyet’in erken yıllarına uzanan çizgide ve uluslaşma sürecinde incelemek; halk müziğine yüklenen çeşitli işlevleri belirlemek önem arz etmektedir. Avrupa’da 18. yüzyıl sonlarında folklor disiplininin oluşması ile “halk” ve “ulusal ruh” kavramları, “ulusal kimlik”in inşasında merkezi bir unsur haline gelmiş; halk edebiyatı ve halk müziği ürünleri o milletin kültürel özgünlüğü ile tarihsel sürekliliğini temsil eden temel değerler olarak değerlendirilmiştir. Bu durum, Osmanlı – Türk düşünce dünyasını etkileyerek Osmanlı aydınları ve Cumhuriyet kadroları üzerinde belirleyici olmuş; halk müziği / türküler Türk ulus kimliğinin oluşumunda temel referanslardan biri olmuştur. Bu bağlamda halk müziği, bilimsel ve kurumsal bir çerçeveye taşınarak halk müziği derleme faaliyetleri, kurumsallaşma ve yabancı bilim adamlarının katkıları ekseninde yapılacak çalışmaların önü açılmıştır. İncelenen bölüm öncesi Cumhuriyet’e geçiş süreci olarak değerlendirilmiş; bu süreçte halk müziği kırsal kesimde hâkim olup bilimsel ve kurumsal bağlamda temsil edilememiştir. 1908 yılı itibariyle yükselen Türkçülük fikrine paralel olarak türkünün önemi vurgulanmış olup anket ve alanda tespit yoluyla türkü derleme çalışmaları yapılmış; ancak başarılı olunamamıştır. Ziya Gökalp başta olmak üzere dönemin aydınlarının halk kültürüne yönelik düşünceleri, erken Cumhuriyet dönemi kültür politikalarının düşünsel zeminini oluşturmuştur. Bu bağlamda halk müziği çalışmaları sadece kültürel bir koruma faaliyeti olarak değil aynı zamanda ulusal ve çağdaş müzik anlayışının kaynağı olarak görülmüştür. Dârü’l-Elhân, Halk Evleri, Ankara Devlet Konservatuvarı gibi kurumlar aracılığıyla yürütülen derleme ve arşivleme faaliyetleri halk müziğinin sözlü kültür ortamından yazılı ve kurumsal bir yapıya taşınmasını sağlamıştır. Bela Bartok, Paul Hindemith, Joseph Marx gibi yabancı müzikologların yaklaşımları; halk müziğinin derlenmesi ve kurumsallaşması noktasında halkbilimsel ve müzikolojik yöntemlerle yürütülmesine katkı sunmuştur. Derlenen, arşivlenen türküler radyo dalgaları ile tüm Türkiye’de halk müziğini yerel ve bölgesel boyutta tanıtmıştır; ancak bunun paralelinde Cumhuriyet döneminde uygulanan merkezi ve standartlaştırıcı yaklaşımlar; halk müziğinin yerel icra özellikleri, yerel lehçe- şive- ağız özellikleri ve yerel çalgı zenginliği bakımından birçok sorunu beraberinde getirmiştir. Bu bağlamda türkülere söz, ezgi, dil kullanımı, enstrüman, icra özellikleri noktasında yapılan müdahaleler; sabit bir akort düzeni ile bağlama merkezli icra temelinde yerel icra özelliklerinin ikincil plana itilmesi vd. gibi eleştirel yaklaşımı gerekli kılmaktadır. Çalışma bu süreçlerin türküler bağlamında halk müziği, müzikoloji, etnomüzikoloji alanlarının kurumsal temellerini oluşturduğunu ortaya koymakta; mevcut halk müziği araştırmalarının bu mirası eleştirel, çoğulcu ve disiplinler arası yaklaşımlarla yeniden ele alınması gerektiğini vurgulamaktadır. Çalışmaya zemin teşkil eden geçiş süreci incelendikten sonra Atatürk dönemi halk müziği çalışmaları; derleme faaliyetleri, kurumsallaşma ve yabancı bilim adamlarının katkısı temelinde kronolojik olarak ele alınmış; bugüne yansıma ve etkileri incelenmiştir. Cumhuriyet’e geçiş ve Atatürk dönemi halk müziği araştırmalarının incelenmesi, Cumhuriyet döneminden bugüne kadar olan gelişimin kültürel süreklilik ve dönüşüm dinamikleri bağlamında takip edilmesine ışık tutacak ve bugünkü çalışmalara bütünlük sağlayacaktır.

Zitieren

APA

Coşkun, A. (2026). İlk Resmi Türkü Derleme Yayımının 100. Yılında Atatürk Dönemi Halk Müziği. Folklor Akademi Dergisi, 9(1), 116-128. https://doi.org/10.55666/folklor.1855169

Vancouver

Coşkun A. İlk Resmi Türkü Derleme Yayımının 100. Yılında Atatürk Dönemi Halk Müziği. Folklor Akademi Dergisi. 2026;9(1):116-128. doi:10.55666/folklor.1855169

BibTeX
@article{Cokun2026,
  author = {Coşkun, Armağan},
  title = {İlk Resmi Türkü Derleme Yayımının 100. Yılında Atatürk Dönemi Halk Müziği},
  journal = {Folklor Akademi Dergisi},
  year = {2026},
  volume = {9},
  number = {1},
  pages = {116--128},
  doi = {10.55666/folklor.1855169}
}
Kostenlos starten →