İTİRAZIN POETİKASI: CEMAL SÜREYA'NIN “ÜVERCİNKA” ŞİİRİ
Folklor Akademi Dergisi · 29.03.2026 · 9 (1) · 13-21
DOI: 10.55666/folklor.1794795 ↗Kurz gefasst
Fachartikel in der Zeitschrift Folklor Akademi Dergisi, online erschienen am 29.03.2026. Verfasst von Nusret Yılmaz. Die Arbeit nennt 3 Literaturangaben.
Abstract (Originalsprache)
Sanatın toplumla girdiği diyalektik ilişkinin şiire yansımasında sanatçının poetik anlayışının birincil bir önemi vardır. Bunda sanatçının/şairin toplumsal gerçekliğe yaklaşımı belirleyicidir. Sanatçı, verili değerleri ve gerçekliği onaylayıp eserinde yeniden ürettiği gibi onu değiştirmeye de çalışabilir. Toplumsal beğeninin veya bir sınıfın zevklerinin yeniden üretildiği sanatsal eserler, genellikle stabil bir sosyal ve siyasal yaşamın ürünüdür. Toplumsal çalkantıların hem toplum hem de sanatçı tarafından yüksek bir tonda hissedildiği süreçlerde ise sanat bir itiraz vasıtasına dönüşürken sanatçı da Prometeus’a evrilir. Modernizmin şekillendirdiği toplumsal dizgede ise şairin birey ve toplumla ilgili algısı değişir. Verili değerlerin dilde yeniden üretildiği gerçeği, dilin kendisi kadar dil ürünlerini de yeni gerçekliğe zorlar. Bilinçaltının, göreli gerçekliğin etkilediği modern birey, geleneksel yaşam kodlarıyla hesaplaşırken modern şair dil, içerik ve biçem düzleminde verili sanat anlayışlarıyla ayrışır. Cemal Süreya ve öncülük ettiği İkinci Yeni şiiri tam bu düzlemde şiir üretimine başlamış ve avangard bir şiir hareketi başlatmışlardır. Aynı anda Hececi şiir, Garip hareketi, Saf Şiir ve Toplumcu Gerçekçi akımla poetik tartışmaya giren İkinci Yeni hareketi ikonoplastik bir anlayışla hareket eder. İkinci Yeni’ye başka bir akımdan geçmeyen, bütün ürünleriyle bu akımı temsil eden Cemal Süreya’nın şiirleri, özellikle “Üvercinka”sı adeta bu şiir hareketinin tüm özelliklerini barındıran bir örnek metindir. Bu şiirde Süreya’nın toplumcu şiire, erotik ifadeler üzerinden verili ahlaki normlara, deforme ettiği dilin, imgelere yedirilmiş humor ve ironi üzerinden tüm iktidar kurumlarına itiraz ettiği görülmektedir. Şiirin kendisinin şiire konu edildiği Süreya’nın poetikasında toplumsal sorunlar şiirin merkezine alınmamıştır. Bu, şairin bu sorunlara duyarsız kaldığından ziyade şiiri bu sorunların ifade vasıtasına indirgemek istememesindendir. Bütün değerlerin eleştiriye tabi tutulduğu modern dünya ve çağdaş sanat akımlarının (Sürrealizm, Dadaizm) da etkisiyle şiir kendi içine kapanmış ve bireyin bilinçaltına kapı aralamıştır. Kadın bedeninin bir tabu olmaktan çıkarılması ve sanatsal direnişin bir göstergesine dönüşmesinin yanında şiirin geleneksel yapılarının da ötelenmesi aynı tavrın sonucudur. Süreya’da, ölçü, kafiye ve rediflerden arındırılan şiirin poetik yükünü imge tek başına üstlenmiştir. İmge, hem soyut şiirin bir gereği hem de geleneksel şiir formlarına karşı bir itirazın göstergesidir.
Zitieren
APA
Yılmaz, N. (2026). İTİRAZIN POETİKASI: CEMAL SÜREYA'NIN “ÜVERCİNKA” ŞİİRİ. Folklor Akademi Dergisi, 9(1), 13-21. https://doi.org/10.55666/folklor.1794795
Vancouver
Yılmaz N. İTİRAZIN POETİKASI: CEMAL SÜREYA'NIN “ÜVERCİNKA” ŞİİRİ. Folklor Akademi Dergisi. 2026;9(1):13-21. doi:10.55666/folklor.1794795
BibTeX
@article{Ylmaz2026,
author = {Yılmaz, Nusret},
title = {İTİRAZIN POETİKASI: CEMAL SÜREYA'NIN “ÜVERCİNKA” ŞİİRİ},
journal = {Folklor Akademi Dergisi},
year = {2026},
volume = {9},
number = {1},
pages = {13--21},
doi = {10.55666/folklor.1794795}
}
EUVIMED