Modern Bilimde Ontoloji Krizi: Görelilik Teorisinde Zaman-Mekân Problemi
Temaşa Erciyes Üniversitesi Felsefe Bölümü Dergisi · 09.06.2026 · (25) · 167-184
DOI: 10.55256/temasa.1909551 ↗Kurz gefasst
Fachartikel in der Zeitschrift Temaşa Erciyes Üniversitesi Felsefe Bölümü Dergisi, online erschienen am 09.06.2026. Verfasst von Deniz Hasançebi. Die Arbeit nennt 40 Literaturangaben.
Abstract (Originalsprache)
Bu makale, modern fiziğin özellikle Görelilik Teorisi aracılığıyla ortaya koyduğu zaman ve mekân anlayışının klasik metafiziğin ontolojik kabullerini nasıl dönüştürdüğünü incelemektedir. Newtoncu evren modelinde zaman evrensel ve mutlak bir akış olarak, mekân ise fiziksel olayların gerçekleştiği sabit bir arka plan olarak kabul edilmiştir. Ancak Özel Görelilik Teorisi eşzamanlılığın göreliliğini ortaya koyarak zamanın gözlemciye bağlı bir ölçüm kategorisi hâline geldiğini göstermiştir. Genel Görelilik Teorisi ise kütle ve enerji dağılımının uzay-zaman geometrisini belirlediğini ortaya koyarak mekânın sabit bir zemin değil, fiziksel süreçlerle birlikte değişen dinamik bir yapı olduğunu ileri sürmüştür. Bu dönüşüm uzay ve zamanın ontolojik statüsünü yeniden tartışma konusu hâline getirmiştir. Makalede uzay-zamanın bağımsız bir ontolojik varlık mı yoksa fiziksel ilişkilerin geometrik temsili mi olduğu sorusu cevhercilik, ilişkiselcilik ve çağdaş ontolojik yaklaşımlar çerçevesinde incelenmektedir. Ayrıca zamanın ontolojik statüsüne ilişkin tartışmalar McTaggart’ın zamanın gerçekliğine yönelik argümanı, Gödel’in kozmolojik çözümü ve blok evren modeli bağlamında analiz edilmektedir. Bu inceleme sonucunda görelilik teorisinin fiziksel açıdan son derece başarılı bir kuram olmasına rağmen zaman ve mekânın ontolojik statüsü konusunda kesin bir metafizik çerçeve sunmadığı gösterilmektedir. Sonuç olarak modern fizik güçlü matematiksel modeller üretmekte, ancak bu modellerin ontolojik anlamı fizik ile metafizik arasındaki ilişki bağlamında hâlâ açık bir problem olarak varlığını sürdürmektedir.
Zitieren
APA
Hasançebi, D. (2026). Modern Bilimde Ontoloji Krizi: Görelilik Teorisinde Zaman-Mekân Problemi. Temaşa Erciyes Üniversitesi Felsefe Bölümü Dergisi, 167-184. https://doi.org/10.55256/temasa.1909551
Vancouver
Hasançebi D. Modern Bilimde Ontoloji Krizi: Görelilik Teorisinde Zaman-Mekân Problemi. Temaşa Erciyes Üniversitesi Felsefe Bölümü Dergisi. 2026:167-184. doi:10.55256/temasa.1909551
BibTeX
@article{Hasanebi2026,
author = {Hasançebi, Deniz},
title = {Modern Bilimde Ontoloji Krizi: Görelilik Teorisinde Zaman-Mekân Problemi},
journal = {Temaşa Erciyes Üniversitesi Felsefe Bölümü Dergisi},
year = {2026},
number = {25},
pages = {167--184},
doi = {10.55256/temasa.1909551}
}
EUVIMED