Çankırı Vilayeti Belediye Hududu Haritası: Toponiminin Kartografik Analizi
Çankırı Karatekin Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi · 29.04.2026 · 17 (1) · 267-296
DOI: 10.54558/jiss.1825726 ↗Kurz gefasst
Fachartikel in der Zeitschrift Çankırı Karatekin Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, online erschienen am 29.04.2026. Verfasst von Bekir Gökmen. Die Arbeit nennt 28 Literaturangaben.
Abstract (Originalsprache)
Amaç: Çalışma, Cumhuriyetin ilk yıllarından günümüze Çankırı şehrinin gelişim özelliklerini toponimi açısından değerlendirmeyi hedeflemektedir. Anadolu’daki kasaba/küçük şehir özellikli bir yerleşmedeki toponimlerin neler olduğu ortaya konulacaktır. Şehirlerin gelişmesine istinaden eski isimlerin ortaya çıkartılması ve lokasyonlarının belirlenmesi, yerli ve milli değerlerin gün yüzüne çıkartılması açısından önem arz eder. Elde edilen bulgular şehir coğrafyasına katkı sağlayarak, Anadolu kasabalarındaki mekânsal evrimin nasıl gerçekleştiğine ışık tutacaktır. Toponimik analizler yerleşmelerin çevresiyle beraber yaşadığı dönüşümü anlamak açısından önemlidir.Yöntem: Arap harfli Türkçe ile basılan harita üzerinde yer alan toponim konumlarının coğrafi referans programı yardımıyla tespit edilmesi, bu toponimlerin transkripsiyonun yapılması, belediye idari alanının toponimik kimliği açısından oldukça değerlidir. Harita üzerinden okunan, toplam 231 adet yer ve yerleşme adının semantik tasnifle değerlendirmenin yanında coğrafi nitelik itibarıyla da gruplandırılmıştır. Noktasal verilerin koordinatları, Harita Genel Müdürlüğünün yayımladığı Türkiye ve Çevresi Coğrafi Ad Dizininde (CAD) benzer şekilde, tip, enlem ve boylam değerleri şeklinde ondalık cinsinden tablo haline getirilmiştir. Haritadan elde edilen veriler, Arc-GIS programında mekânsal analiz araçlarından Kernel yoğunluk analizi ve mekânsal istatistik araçlarından optimize sıcak nokta analizleriyle görselleştirilerek mekânsal dağılış düzenleri belirlenmiştir.Bulgular: “Çankırı Vilayeti Belediye Hududu Haritası” isimli kartografik eser, bünyesinde barındırdığı toponimler ile Çankırı şehri ve çevresinin ayrıntılı bir şekilde incelenmesi imkanını sağlamaktadır. 16. Yüzyıldan itibaren Çankırı şehri mahallelerinin tamamen Türklerden oluşması gerek şehir gerekse şehrin etki alanında tamamen Türkçe isimlerin hâkim olmasına neden olmuştur. Şehir arazisinin kullanım özelliklerinin değişmesiyle özellikle tarımla ilgili eski toponimler ortadan kalkmıştır. Soyut kültürel miras olan Türkçe toponimler, başka bir ifade ile yer adları adeta Türk milletinin bir tapu senedi olup, bu harita bunun en güzel örneğidir.Sonuç: Şehirlerin gelişmesine istinaden unutulmuş eski isimlerin ortaya çıkartılması ve lokasyonlarının belirlenmesi, yerli ve milli değerlerin gün yüzüne çıkartılması açısından, şehir coğrafyasına katkı sağlayarak, Anadolu kasabaların toponimik evrimin güncel mekânsal durumlarının ortaya konulması, yerleşmelerin çevresiyle beraber yaşadığı değişimi/dönüşümü anlamak açısından örnek teşkil etmektedir.Özgünlük: Arap harfli Türkçe kullanılarak basılmış Çankırı Vilayeti Belediye Hududu Haritası ile ilgili bugüne kadar herhangi bir toponimi çalışması yapılmamış olması, toponimler ışığında yerli ve milli kültürel değerlerin açığa çıkartılmak istenmesi ve şehrin geçirdiği mekânsal değişimlerin yansıtılması açısından özgün nitelikler barındırır.
Zitieren
APA
Gökmen, B. (2026). Çankırı Vilayeti Belediye Hududu Haritası: Toponiminin Kartografik Analizi. Çankırı Karatekin Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 17(1), 267-296. https://doi.org/10.54558/jiss.1825726
Vancouver
Gökmen B. Çankırı Vilayeti Belediye Hududu Haritası: Toponiminin Kartografik Analizi. Çankırı Karatekin Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi. 2026;17(1):267-296. doi:10.54558/jiss.1825726
BibTeX
@article{Gkmen2026,
author = {Gökmen, Bekir},
title = {Çankırı Vilayeti Belediye Hududu Haritası: Toponiminin Kartografik Analizi},
journal = {Çankırı Karatekin Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi},
year = {2026},
volume = {17},
number = {1},
pages = {267--296},
doi = {10.54558/jiss.1825726}
}
EUVIMED