KIMIZ’DAN PİRİNÇ ŞARABINA: MOĞOL HANLARININ DEĞİŞEN İÇECEK KÜLTÜRÜ
Genel Türk Tarihi Araştırmaları Dergisi · 31.05.2026 · 8 (17) · 595-608
DOI: 10.53718/gttad.1817909 ↗Kurz gefasst
Fachartikel in der Zeitschrift Genel Türk Tarihi Araştırmaları Dergisi, online erschienen am 31.05.2026. Verfasst von Esra Özel. Die Arbeit nennt 41 Literaturangaben. Gefördert von: destekleyen kurum ve kuruluş bulunmamaktadır.
Abstract (Originalsprache)
Moğol toplumunda içecekler, yalnızca temel beslenme gereksinimlerini karşılayan unsurlar olmaktan öte, kültürel kimliğin, toplumsal statünün ve diplomatik ilişkilerin merkezî bir bileşeni olarak kabul edilmiştir. Bu kültür, İmparatorluk öncesi dönemde konar göçer yaşam biçiminin temel içeceği olan kımız (airak) merkezli yapısından, İmparatorluk döneminde küresel ticaret ağları ve kültürel etkileşimlerin etkisiyle çeşitlenen karmaşık bir yapıya dönüşmüştür. İmparatorluk öncesi dönemde kısrak sütünden fermente edilerek elde edilen kımız, konar göçer yaşam koşullarına uyum sağlaması, yüksek besin değeri ve törensel işlevleriyle öne çıkmıştır. Kımızın üretim ve tüketim pratikleri özellikle “kara kımız” örneğinde olduğu gibi toplumsal hiyerarşiyi ve ekonomik gücü yansıtan bir prestij göstergesi olarak işlev görmüştür. Bunun yanında ayran (aira) ve kurutulmuş yoğurt formundaki grut gibi fermente süt ürünleri, günlük sıvı tüketiminde önemli bir yer tutmuştur. 13. yüzyılda Moğol İmparatorluğu’nun genişlemesiyle birlikte, Asya’nın farklı bölgeleriyle kurulan ticari ve kültürel temaslar sonucu içecek repertuarı önemli ölçüde zenginleşmiştir. Pirinç şarabı, bal şarabı ve çeşitli şerbetler gibi hem alkollü hem de alkolsüz içecekler imparatorluk coğrafyasına dâhil olmuştur. Bu dönemde özellikle Çin ve Tibet kültürlerinin etkisiyle yaygınlaşan sütlü çay (suutei tsai), hem besleyici özelliği hem de toplumsal ritüellerdeki işleviyle Moğol yaşamının vazgeçilmez unsurlarından biri hâline gelmiştir. Nar, limon, gül suyu ve meyan kökü gibi bileşenlerle hazırlanan şerbetler ise saray yaşamında sadece lezzet unsuru olarak değil, aynı zamanda tıbbi ve farmakolojik amaçlarla da kullanılmıştır. Bu çalışmanın amacı, Moğol içecek kültürünün tarihsel gelişimini ve toplumsal işlevlerini çok katmanlı bir perspektiften incelemektir. Araştırmanın önemi, içeceklerin Moğol kimliğinin, sosyal yapısının ve kültürel etkileşim ağlarının anlaşılmasında belirleyici bir rol oynamasında yatmaktadır. Bu bağlamda çalışma, geleneksel konar göçer içecek pratiklerinden küresel bir imparatorluk sarayının sofistike ritüellerine uzanan kültürel dönüşüm zincirini disiplinler arası bir yaklaşımla açıklamayı amaçlamaktadır.
Förderung
- destekleyen kurum ve kuruluş bulunmamaktadır
Zitieren
APA
Özel, E. (2026). KIMIZ’DAN PİRİNÇ ŞARABINA: MOĞOL HANLARININ DEĞİŞEN İÇECEK KÜLTÜRÜ. Genel Türk Tarihi Araştırmaları Dergisi, 8(17), 595-608. https://doi.org/10.53718/gttad.1817909
Vancouver
Özel E. KIMIZ’DAN PİRİNÇ ŞARABINA: MOĞOL HANLARININ DEĞİŞEN İÇECEK KÜLTÜRÜ. Genel Türk Tarihi Araştırmaları Dergisi. 2026;8(17):595-608. doi:10.53718/gttad.1817909
BibTeX
@article{zel2026,
author = {Özel, Esra},
title = {KIMIZ’DAN PİRİNÇ ŞARABINA: MOĞOL HANLARININ DEĞİŞEN İÇECEK KÜLTÜRÜ},
journal = {Genel Türk Tarihi Araştırmaları Dergisi},
year = {2026},
volume = {8},
number = {17},
pages = {595--608},
doi = {10.53718/gttad.1817909}
}
EUVIMED