Geleneksel Türk El Sanatlarında Çintemani Motifi: Osmanlı Dönemi Örnekleri Üzerine Bir İnceleme
Yüzüncü Yıl Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi · 30.06.2026 · (72) · 49-69
DOI: 10.53568/yyusbed.1850807 ↗Kurz gefasst
Fachartikel in der Zeitschrift Yüzüncü Yıl Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, online erschienen am 30.06.2026. Verfasst von Fırat Allak. Die Arbeit nennt 51 Literaturangaben. Gefördert von: Yoktur..
Abstract (Originalsprache)
Çintemani motifi, Türk sanatında hem estetik hem de sembolik açıdan önemli bir yere sahip olup kökeni Orta Asya kültürlerine kadar uzanan köklü bir bezeme unsurudur. Bu çalışma, Osmanlı dönemi geleneksel Türk el sanatlarında yaygın olarak kullanılan çintemani motifini, bir süsleme öğesi olmasının yanı sıra; güç, hâkimiyet ve koruyuculuk kavramlarıyla ilişkilenen sembolik bir anlatım dili çerçevesinde ele almaktadır. Motifin kökenine ilişkin literatürde öne sürülen Budist ve Uzak Doğu merkezli yorumlar, Osmanlı arşiv belgeleri, yazılı kaynaklar ve sanat eserleri ışığında yeniden değerlendirilmiştir. Araştırmanın temel savı, Osmanlı sanatında “çintemani” olarak adlandırılan bezemenin pars beneği ve pelengî (kaplan postu) desenlerinden türeyen, yerel ve ideolojik anlamlar taşıyan bir süsleme sistemi olduğudur. Çalışma kapsamında çini, seramik, tekstil, dokuma, ahşap, maden, minyatür, tezhip, deri ve taş eserler üzerinde gerçekleştirilen incelemeler, çintemani motifinin Osmanlı geleneksel el sanatlarında disiplinler arası bir süreklilik gösterdiğini ortaya koymaktadır. Motifin özellikle saray atölyelerinde üretilen kaftanlar, tahtlar, kalkanlar ve tezyinî tuğralar gibi iktidar ve temsil nesnelerinde yoğun biçimde kullanılması, onun devlet anlayışı ve hükümdarlık sembolizmiyle yakından ilişkili bir anlam dünyasına sahip olduğunu göstermektedir. Öte yandan, gündelik kullanım nesnelerinde de çintemani motifine yer verilmesi, iktidar söyleminin görsel kültür aracılığıyla toplumsal alana yayıldığını düşündürmektedir. Bu çalışma, çintemani motifinin Osmanlı dönemi geleneksel el sanatlarında yalnızca süsleyici bir unsur olarak kullanılmadığını; bilinçli biçimde tercih edilen ve güçlü sembolik anlamlar taşıyan bir görsel dil niteliği taşıdığını ortaya koymakta, motifin Osmanlı dönemi geleneksel el sanatları içerisindeki yerini bütüncül bir yaklaşımla değerlendirmektedir.
Förderung
- Yoktur.
Zitieren
APA
Allak, F. (2026). Geleneksel Türk El Sanatlarında Çintemani Motifi: Osmanlı Dönemi Örnekleri Üzerine Bir İnceleme. Yüzüncü Yıl Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 49-69. https://doi.org/10.53568/yyusbed.1850807
Vancouver
Allak F. Geleneksel Türk El Sanatlarında Çintemani Motifi: Osmanlı Dönemi Örnekleri Üzerine Bir İnceleme. Yüzüncü Yıl Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi. 2026:49-69. doi:10.53568/yyusbed.1850807
BibTeX
@article{Allak2026,
author = {Allak, Fırat},
title = {Geleneksel Türk El Sanatlarında Çintemani Motifi: Osmanlı Dönemi Örnekleri Üzerine Bir İnceleme},
journal = {Yüzüncü Yıl Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi},
year = {2026},
number = {72},
pages = {49--69},
doi = {10.53568/yyusbed.1850807}
}
EUVIMED