Aile İçi Çatışmaların Çözümünde İslami Aile Arabuluculuğuna Duyulan İhtiyaç: Aile ve Dinî Rehberlik Bürolarına Yapılan Başvuruların Analizi
İlahiyat Akademi · 27.06.2026 · (23) · 321-345
DOI: 10.52886/ilak.1864387 ↗Kurz gefasst
Fachartikel in der Zeitschrift İlahiyat Akademi, online erschienen am 27.06.2026. Verfasst von Elif Kübra Türkmen. Die Arbeit nennt 47 Literaturangaben.
Abstract (Originalsprache)
İslam aile hukukundaki tahkim yönteminde üçüncü taraflara verilen ıslah görevi modern dönemde arabuluculuk uygulamasına tekabül etmektedir. Kur’an’da akrabalara atfedilen bu görev zamanla yerini aile dışındaki kişilere ya da kurumlara bırakmıştır. Türkiye’de imam, müftü, vaiz gibi din görevlilerinden anlaşmazlık yaşayan taraflar arasında arabuluculuk yapması istenmektedir. Nitekim 2003 yılında il müftülükleri bünyesinde açılan Aile ve Dinî Rehberlik Büroları’na gelen soru ve talepler, ailevi uyuşmazlıklarda müftülüklerin halk nezdinde arabuluculuk merkezi olarak görüldüğünü göstermektedir. ADRB’ye yapılan başvurular arasında aile ve evlilik kategorisinde yer alan sorular incelendiğinde aile içi iletişim sorunları, ebeveyn-çocuk çatışması, aile içi şiddet, ekonomik sıkıntılar, aldatma, boşanma gibi durumlarda insanların müftülüklere yöneldiği görülmektedir. Ailevî problemleri olan kişilerin müftülüklere başvurmasının sebebi sadece meselenin dinî hükmünü öğrenmek değil, aynı zamanda aile fertleriyle aralarındaki anlaşmazlığın giderilmesinde bir din görevlisinden yardım talebinde bulunmaktır. Bu durum insanların ailevi sorunlarıyla baş etme sürecinde din ve hayat görüşlerine uygun şekilde bir yardım ve desteğe ihtiyaç duyduğunu göstermektedir. Sarih ya da kinayeli boşama lafızlarının kullanılması, farklı cinsel birliktelik istekleri ya da cinsel ilişkiden kaçınma gibi ailevî anlaşmazlıklarda inançlı bireyler İslam’ın sınırlarını ihlal etme endişesi taşımaktadır. Bu noktada çözüm sürecinin fıkıh bilgisine sahip bir arabulucu tarafından yönetilmesi dini hükümlere riayet etme noktasında büyük önem arz etmektedir. Nitekim aile içi çatışmaların çözümünde İslami bir kurum olan bu bürolara yönelen insanların kayda değer düzeyde olması, toplumda İslami aile arabuluculuğuna ihtiyaç duyulduğunu göstermektedir. Bu çalışmada, araştırma kapsamında elde edilen ADRB’nin 2022 yılına ait Türkiye geneli verileri ile 2023-2025 yıllarına ait İstanbul özelindeki verileri ele alınmış ve danışanların başvurularında dile getirdikleri sorunlar içerik analizine tabi tutularak titizlikle incelenmiştir. Bu kapsamda, bireylerin bir hakem ya da uzlaştırıcının müdahalesine duydukları açık veya örtük ihtiyaçlar, aile arabuluculuğuna işaret eden anahtar ifadeler üzerinden analiz edilmiştir. İlk olarak yapılan görüşmelerde doğrudan “arabuluculuk”, “uzlaştırma”, “sulh”, “hakemlik” gibi ifadeler kullanılıp kullanılmadığı araştırılmıştır. Alternatif uyuşmazlık çözüm yöntemlerine dair toplumda aşinalığın bulunmadığı dikkate alınarak, doğrudan bu kavramlar kullanılmamakla beraber üçüncü bir kişiden yardım ve destek talepleri içeren görüşmeler bu minvalde değerlendirilmiştir. Zira aile içinde yaşadığı anlaşmazlığı gidermek ya da boşanma kararının İslam hukukuna uygun olup olmadığını sormak üzere tek başına ya da eşiyle birlikte büroya gelen kişiler aslında aralarında arabuluculuk yapılmasını istemektedir. ADRB’nin çalışma yönergesinde belirtilen aile bütünlüğünü koruma misyonu, aile arabuluculuğunun temel hedeflerinden biridir. Dolayısıyla bu bürolarda çalışan personellerin aile arabuluculuğu yapabilmesi hem kurumsal misyonun daha etkin bir şekilde gerçekleştirilmesine hizmet edecek hem de aile içi çatışmaların barışçıl yollarla çözülmesine destek olacaktır. Halihazırda bürolardaki din görevlileri tarafından yürütülen gayri resmî arabuluculuk faaliyetlerini profesyonel bir yapıya dönüştürmek adına Adalet Bakanlığı ve Diyanet İşleri Başkanlığı arasında bir iş birliği yapılabilir. Bu iş birliği kapsamında yapılacak protokolle ADRB personellerine aile arabuluculuğu eğitimi verilebilir. Meslekî eğitimler verildikten ve yeterli alt yapı hazırlandıktan sonra müftülüklerin bünyesinde müstakil Aile Arabuluculuğu Büroları kurulması bu hizmetin daha sistematik ve kurumsal bir şekilde yürütülmesine katkı sunacaktır.
Zitieren
APA
Türkmen, E. K. (2026). Aile İçi Çatışmaların Çözümünde İslami Aile Arabuluculuğuna Duyulan İhtiyaç: Aile ve Dinî Rehberlik Bürolarına Yapılan Başvuruların Analizi. İlahiyat Akademi, 321-345. https://doi.org/10.52886/ilak.1864387
Vancouver
Türkmen EK. Aile İçi Çatışmaların Çözümünde İslami Aile Arabuluculuğuna Duyulan İhtiyaç: Aile ve Dinî Rehberlik Bürolarına Yapılan Başvuruların Analizi. İlahiyat Akademi. 2026:321-345. doi:10.52886/ilak.1864387
BibTeX
@article{Trkmen2026,
author = {Türkmen, Elif Kübra},
title = {Aile İçi Çatışmaların Çözümünde İslami Aile Arabuluculuğuna Duyulan İhtiyaç: Aile ve Dinî Rehberlik Bürolarına Yapılan Başvuruların Analizi},
journal = {İlahiyat Akademi},
year = {2026},
number = {23},
pages = {321--345},
doi = {10.52886/ilak.1864387}
}
EUVIMED