EUVIMEDEUVIMED entdecken
Crossref

Arap Dilinde Fiil-Zaman İlişkisinin Klasik Dilcilerin Yaklaşımları Açısından Değerlendirilmesi

Osman Aktaş, Abdullah Hacıbekiroğlu

İlahiyat Akademi · 27.06.2026 · (23) · 129-155

DOI: 10.52886/ilak.1863922 ↗

Kurz gefasst

Fachartikel in der Zeitschrift İlahiyat Akademi, online erschienen am 27.06.2026. Verfasst von Osman Aktaş und 1 weiteren Autor:innen. Die Arbeit nennt 40 Literaturangaben.

AbstractBibliografische AngabenZitierenVerwandte Studien

Abstract (Originalsprache)

Bu çalışma Arap dilinde fiil ile zaman arasındaki ilişkinin klasik nahiv geleneği içeri-sindeki teorik temellerini incelemeyi ve bu ilişkiye dair ortaya konulan temel yaklaşımları değerlendirmeyi amaçlamaktadır. Zaman kavramı klasik Arap dilbiliminde yalnızca anlamla ilişkili ikincil bir unsur olarak ele alınmamış, kelime türlerinin tasnifinde belirleyici bir ölçüt olarak kabul edilmiştir. Bu anlayış doğrultusunda isim, fiil ve harf ayrımının merkezinde zamanla ilişki kurma niteliği yer almış fiilin en temel ayırt edici özelliği olarak belirli bir za-mana delalet etmesi vurgulanmıştır. Klasik dilciler fiili yalnızca bir eylemi bildiren yapı ola-rak değil, eylemi belli bir zaman dilimine yerleştiren ve onu zamansal bir çerçeve içinde su-nan dilsel bir unsur olarak tanımlamışlardır. Bu yaklaşım fiilin dil sistemi içindeki konumu-nun belirlenmesinde zaman unsurunun ne derece merkezî bir rol oynadığını açık biçimde ortaya koymaktadır. Makale Sîbeveyhi’den başlayarak İbnü’s-Serrâc, Zeccâcî, Ebû Ali el-Fârisî, Abdülkāhir el-Cürcânî, Zemahşerî, İbn Yaîş, Süheylî ve İbnü’l-Esîr gibi klasik nahiv geleneğinin önde gelen isimlerinin fiil ile zaman arasındaki ilişkiye dair görüşlerini karşılaş-tırmalı bir yöntemle ele almaktadır. Sîbeveyhi fiil tanımında zaman kavramını açık bir terim olarak kullanmamış olmakla birlikte, fiilleri geçmişte kalan, henüz gerçekleşmemiş olan ve devam etmekte olan fiiller şeklinde üçlü bir tasnif içerisinde değerlendirmiştir. Bu tasnif son-raki dilciler tarafından geçmiş, şimdiki ve gelecek zaman kategorileriyle ilişkilendirilmiş ve klasik nahiv literatüründe yaygın bir kabul görmüştür. İbnü’s-Serrâc ise fiili hem olaya hem de üç zamandan birine delalet eden kelime olarak tanımlayarak fiil ile zaman arasındaki ilişkiyi daha açık ve sistematik bir zemine taşımıştır. Klasik nahiv geleneğinde tartışılan temel meselelerden biri, fiilin zamanla kurduğu ilişkinin mastar ve zaman isimlerinden hangi ölçüt-lere göre ayrılacağı problemidir. Dilciler, mastarın zamanla ilişkisinin doğrudan olmadığını, daha çok bağlam aracılığıyla kurulduğunu savunmuşlardır. Buna karşılık fiilin zamanı kendi yapısında taşıdığı ve zamansal anlamın fiilin asli unsurlarından biri olduğu görüşü öne çık-mıştır. Bu yaklaşım fiilin neden müstakil bir kelime türü olarak kabul edildiğini açıklamada önemli bir işlev görmüştür. Bunun yanında kâne ve benzeri fiiller ile ism-i fiillerin fiil tanımı içindeki konumu da klasik dönemde yoğun biçimde tartışılmıştır. Makale klasik nahivcilerin zaman anlayışının büyük ölçüde felsefi ve mantıksal temellere dayandığını ortaya koymak-tadır. Fiillerdeki zaman önceliği, zamansal anlamın mahiyeti ve fiil kalıplarının zamanla ilişkisi gibi konular çoğu zaman bağlamsal kullanımdan ziyade soyut kavramsal analizler üzerinden ele alınmıştır. Sonuç olarak, bu çalışma klasik Arap dilbiliminde fiil ile zaman arasındaki ilişkinin tek boyutlu ve yeknesak bir yapı sergilemediğini, aksine çok katmanlı, tartışmalı ve teorik açıdan zengin bir alan oluşturduğunu göstermektedir. Bu yönüyle fiil ile zaman arasındaki ilişkinin özellikle teorik düzeydeki tartışmalarına yeni bir boyut kazan-dırmayı amaçlamaktadır.

Zitieren

APA

Aktaş, O., & Hacıbekiroğlu, A. (2026). Arap Dilinde Fiil-Zaman İlişkisinin Klasik Dilcilerin Yaklaşımları Açısından Değerlendirilmesi. İlahiyat Akademi, 129-155. https://doi.org/10.52886/ilak.1863922

Vancouver

Aktaş O, Hacıbekiroğlu A. Arap Dilinde Fiil-Zaman İlişkisinin Klasik Dilcilerin Yaklaşımları Açısından Değerlendirilmesi. İlahiyat Akademi. 2026:129-155. doi:10.52886/ilak.1863922

BibTeX
@article{Akta2026,
  author = {Aktaş, Osman and Hacıbekiroğlu, Abdullah},
  title = {Arap Dilinde Fiil-Zaman İlişkisinin Klasik Dilcilerin Yaklaşımları Açısından Değerlendirilmesi},
  journal = {İlahiyat Akademi},
  year = {2026},
  number = {23},
  pages = {129--155},
  doi = {10.52886/ilak.1863922}
}
Kostenlos starten →