Adada Güney Vadi Kilisesi: Mimari ve Geç Antik Dönem’de Katekümenlik
Arkeoloji Dergisi · 30.10.2026 · (37) · 159-194
DOI: 10.51493/egearkeoloji.1908284 ↗Kurz gefasst
Fachartikel in der Zeitschrift Arkeoloji Dergisi, online erschienen am 30.10.2026. Verfasst von Ahmet Mörel und 1 weiteren Autor:innen. Die Arbeit nennt 111 Literaturangaben. Gefördert von: Süleyman Demirel Üniversitesi Bilimsel Araştırma Projeleri Koordinasyon Birimi ve Suna & İnan Kıraç Akdeniz Medeniyetleri Araştırma Merkezi.
Abstract (Originalsprache)
Günümüz Isparta ilinin idari sınırları içerisinde yer alan ve tarihsel coğrafyada Pisidia bölgesinin en önemli antik merkezlerinden biri olarak kabul edilen Adada kenti, Akdeniz kıyı şeridini Anadolu'nun iç kesimlerine bağlayan stratejik güzergâhların kritik bir kavşak noktasında konumlanmıştır. Bu jeopolitik konum, Hıristiyanlık inancının bölgede erken dönemlerden itibaren kökleşmesinde, yayılmasında ve kurumsal bir kimlik kazanmasında belirleyici ve yönlendirici bir rol oynamıştır. Bu makale, kentteki dinsel mimarinin değişim sürecini ve katekümenlik pratiklerini incelemekte; Güney Vadi Kilisesi'nin mimari ve litürjik önemine özellikle odaklanmaktadır. Geniş ve anıtsal bir atriumla tamamlanan üç nefli bazilikal planıyla dikkat çeken Güney Vadi Kilisesi; yoğun devşirme malzeme (spolia) kullanımı, Roma İmparatorluk Dönemi'ne tarihlenen antik oturma basamaklarının kutsal mimari kurguya kusursuz bir biçimde entegre edilmesi ve MS 12. yüzyıla kadar kesintisiz bir biçimde sürdürülen iskân geçmişi ile arkeoloji dünyasında öne çıkmaktadır. Bununla birlikte, yapının apsis, prothesis ve diakonikon birimlerinin tek ve düz bir doğu duvarı içerisinde dıştan kuşatılması, Kuzey Suriye ve Kilikya mimari gelenekleriyle olan derin bölgesel etkileşimleri ve biçimsel alışverişleri açıkça gözler önüne sermektedir. Yapısal tipolojisinin ötesinde, oturma basamaklarının bu yapıya dâhil edilmesi ve bir gemi ile Hayat Ağacı'nı betimleyen teolojik ağırlıklı bir graffitinin varlığı, bu mekânın çok yönlü bir işlev gördüğünü göstermektedir. Antik Adada genelinde on üç ayrı kilisenin tespit edilmesi, kentin Aziz Pavlus'un din yayma yolculuklarıyla olan tarihi bağıyla birlikte değerlendirildiğinde, yerleşimin Erken Hristiyanlık döneminden Orta Çağ'a kadar uzanan süreçte katı, güçlü ve son derece kurumsal bir Hristiyanlaşma sürecinden geçtiği açıkça anlaşılmaktadır.
Förderung
- Süleyman Demirel Üniversitesi Bilimsel Araştırma Projeleri Koordinasyon Birimi ve Suna & İnan Kıraç Akdeniz Medeniyetleri Araştırma Merkezi
Zitieren
APA
Mörel, A., & Çelik, N. (2026). Adada Güney Vadi Kilisesi: Mimari ve Geç Antik Dönem’de Katekümenlik. Arkeoloji Dergisi, 159-194. https://doi.org/10.51493/egearkeoloji.1908284
Vancouver
Mörel A, Çelik N. Adada Güney Vadi Kilisesi: Mimari ve Geç Antik Dönem’de Katekümenlik. Arkeoloji Dergisi. 2026:159-194. doi:10.51493/egearkeoloji.1908284
BibTeX
@article{Mrel2026,
author = {Mörel, Ahmet and Çelik, Nurittin},
title = {Adada Güney Vadi Kilisesi: Mimari ve Geç Antik Dönem’de Katekümenlik},
journal = {Arkeoloji Dergisi},
year = {2026},
number = {37},
pages = {159--194},
doi = {10.51493/egearkeoloji.1908284}
}
EUVIMED