EUVIMEDEUVIMED entdecken
Crossref

Fatma Aliye’nin Oryantalizme Reddiyesi ve Avrupa’daki Yankısı: Marie Dronsart’ın Nisvân-ı İslam Kritiği

Zekeriya Kurşun, Fatma Kurt

Oksident · 30.06.2026 · 8 (1) · 39-59

DOI: 10.51490/oksident.1813398 ↗

Kurz gefasst

Fachartikel in der Zeitschrift Oksident, online erschienen am 30.06.2026. Verfasst von Zekeriya Kurşun und 1 weiteren Autor:innen. Die Arbeit nennt 37 Literaturangaben.

AbstractBibliografische AngabenZitierenVerwandte Studien

Abstract (Originalsprache)

Genel kanının aksine, Sultan II. Abdülhamid döneminde Osmanlı matbuatı, gazete ve dergilerin çoğalması ve yeni matbaaların açılmasıyla önemli bir gelişim göstermiş, bu gelişimde sarayın doğrudan sağladığı maddi ve kurumsal destek belirleyici olmuştur. Bu çerçevede Sultan, Osmanlı kadınlarını gazetecilik ve edebî üretime de yönlendirmiştir. Devlet adamı Ahmed Cevdet Paşa’nın kızı Fatma Aliye Hanım’ın kaleme aldığı Nisvân-ı İslâm (1892), Fransızcaya çevrilerek 1893 yılında Şikago Dünya Fuarı’na gönderilmiş ve uluslararası bir okuyucu kitlesine ulaşmıştır. Müslüman kadınları ve İslam inancını hedef alan oryantalist söyleme kapsamlı bir cevap ve müdafaa olarak tasarlanan eser, harem, cariyelik, çok eşlilik ve miras gibi konuları İslam hukuku ve Şark medeniyeti perspektifinden ele almaktadır. Eser, Batılı entelektüeller arasında büyük ilgi görmüş, kimi yazarlar Fatma Aliye ile bizzat görüşmek için İstanbul’a gelmiştir; esere yönelik en kapsamlı eleştirilerden biri, yayımlanmasından birkaç yıl sonra Fransa’da kaleme alınmış olmakla birlikte bugüne kadar literatürde yeterince ele alınmamıştır.Yöntem bakımından bu makale, Edward Said’in oryantalizm kavramsallaştırmasına dayanan bir söylem analizi yürüterek, Fransız oryantalist Marie Dronsart’ın Nisvân-ı İslam’ı eleştirdiği 1898 tarihli “Les Musulmanes Contemporaines” başlıklı makaleyi incelemektedir. Analiz, tarihsel bağlamı dikkate alan eleştiri ile bu bağlamı göz ardı eden oryantalist söylem arasında bir ayrım yapmakta ve bu ayrımı Dronsart’ın metnine uygulamaktadır. Makale, bugüne kadar dikkatlerden kaçan bu metinde Dronsart’ın, Fatma Aliye’nin argümanlarını Avrupa merkezci bir çerçeveden yorumladığını; kimi güçlü yanları kabul etmekle birlikte Doğulu ve Müslüman kadınlara ilişkin on dokuzuncu yüzyıl oryantalist ön kabullerinin sınırları içinde kaldığını, böylece Doğu ile Batı arasındaki gerilim ve örtüşme noktalarını normatif bir hüküm vermeden açığa çıkardığını ileri sürmektedir.Bulgular, Dronsart’ın eğitim, mülk edinme ve boşanma konularında Fatma Aliye ile büyük ölçüde örtüştüğünü, hatta haremi bir kapatılma mekânı değil kadının özerklik alanı olarak yeniden tanımladığını göstermektedir. Buna karşılık çok eşlilik ve cariyelik konularında Dronsart, Fatma Aliye’nin hukuki ve toplumsal argümanı yerine bireysel ve duygusal bir oryantalist-feminist çerçeveyi öncelemekte ve bu noktada ondan ayrışmaktadır. Çalışma, Dronsart’ın feminist duyarlılığının samimi olmakla birlikte, Avrupa’yı normatif referans noktası olarak konumlandıran oryantalist bir söylemsel çerçeve içinden üretildiği sonucuna ulaşmaktadır. Bu ihmal edilmiş kaynağı öne çıkararak çalışma, Fatma Aliye’nin Avrupa’daki alımlanışına ve on dokuzuncu yüzyıl sonu kültürler arası etkileşimde oryantalizm ile feminist söylemin kesişimine ilişkin literatüre katkı sunmaktadır.

Zitieren

APA

Kurşun, Z., & Kurt, F. (2026). Fatma Aliye’nin Oryantalizme Reddiyesi ve Avrupa’daki Yankısı: Marie Dronsart’ın Nisvân-ı İslam Kritiği. Oksident, 8(1), 39-59. https://doi.org/10.51490/oksident.1813398

Vancouver

Kurşun Z, Kurt F. Fatma Aliye’nin Oryantalizme Reddiyesi ve Avrupa’daki Yankısı: Marie Dronsart’ın Nisvân-ı İslam Kritiği. Oksident. 2026;8(1):39-59. doi:10.51490/oksident.1813398

BibTeX
@article{Kurun2026,
  author = {Kurşun, Zekeriya and Kurt, Fatma},
  title = {Fatma Aliye’nin Oryantalizme Reddiyesi ve Avrupa’daki Yankısı: Marie Dronsart’ın Nisvân-ı İslam Kritiği},
  journal = {Oksident},
  year = {2026},
  volume = {8},
  number = {1},
  pages = {39--59},
  doi = {10.51490/oksident.1813398}
}
Kostenlos starten →