Bulla Cypria (1260) Bağlamında Kıbrıs'ta Latin ve Ortodoks Kiliseler Arasındaki Dinî Hegemonya Mücadelesi
Oksident · 30.06.2026 · 8 (1) · 61-73
DOI: 10.51490/oksident.1801769 ↗Kurz gefasst
Fachartikel in der Zeitschrift Oksident, online erschienen am 30.06.2026. Verfasst von Mustafa Şengil. Die Arbeit nennt 40 Literaturangaben.
Abstract (Originalsprache)
Bu çalışma, Papa IV. Alexander tarafından 1260 yılında ilan edilen Bulla Cypria fermanını merkeze almakta ve 13. yüzyılda Kıbrıs’ta Latin Katolik ve Rum Ortodoks Kiliseleri arasındaki dinî hegemonya mücadelesini incelemektedir. Bulla Cypria üzerine yapılan mevcut araştırmalar büyük ölçüde belgenin Latince ve Yunanca metin nüshalarının karşılaştırılmasına odaklanmış, fermanın etkilerini mezhepler arası karşılaştırmalı bir perspektiften sistematik biçimde incelememiştir. Araştırma, fermanın metinsel veya semantik çözümlemesinin ötesine geçerek, belgenin ilanına giden tarihsel süreci, Üçüncü Haçlı Seferi sonrası kurulan Lüzinyan egemenliğinin yarattığı siyasi arka planı ve fermanın Kıbrıs’ın toplumsal-dinî yapısı üzerindeki uzun vadeli etkilerini incelemektedir. Bu doğrultuda çalışma, Orta Çağ Hıristiyan dünyasında ruhani otoritenin siyasallaşmasını ve mezhepler arası güç dengesinin kurumsal düzenlemeler ile dinî dayatmalar yoluyla nasıl yeniden şekillendirildiğini Kıbrıs örneği üzerinden tartışmaktadır. Araştırmada yöntem olarak tarihsel bağlam analizi ve karşılaştırmalı tarih perspektifi benimsenmektedir. Papa IV. Alexander’ın uygulamaları, 13. yüzyılın ikinci yarısında Kıbrıs’taki dinî yapının dönüşümünü ve papalık politikalarındaki paradigma değişimini ortaya koymak amacıyla, selefi IV. Innocent ile halefi IV. Urban’ın politikalarıyla karşılaştırılmaktadır. Katolik ve Ortodoks tarih yazımını temsil eden akademik literatürün yanı sıra Latince ve Yunanca birincil kaynaklara dayanan çalışma, Bulla Cypria’nın Rum Ortodoks Kilisesi’nin otosefal yapısını ve özerkliğini sona erdirmeyi, Latin Katolik Kilisesi’nin mutlak hegemonik otoritesini tesis etmeyi hedeflediğini ileri sürmektedir. Bulgular, Bulla Cypria ile Rum başpiskoposluk makamının fiilen lağvedildiğini ve Ortodoks piskoposluklarının on dörtten dörde indirilerek merkeze uzak bölgelere hapsedilip büyük ölçüde işlevsiz kılındığını göstermektedir. Rum din adamlarının Latin sinodlarına katılması ve bu meclislerin kararlarına uyması zorunlu kılınmış, ondalık vergiler ve yargısal kısıtlamalarla yapısal bir tahakküm mekanizması inşa edilmiştir. Mezhepsel aidiyetin de bu sürecin tarih yazımını şekillendirdiği ortaya konmaktadır. Çalışmanın ulaştığı temel sonuç, kâğıt üzerinde mutlak bir Latin üstünlüğü kurmayı hedefleyen bu hukuki düzenlemelerin, yerel halkın ve Ortodoks ruhban sınıfının sergilediği pasif direniş nedeniyle tam anlamıyla başarıya ulaşamadığıdır. Bulla Cypria, böylece teolojik bir metinden ziyade papalığın Doğu Akdeniz’deki yayılmacılığı için stratejik bir araç olarak işlev görmüştür; Rum toplumunun dinî kimliğini koruma iradesi Latin asimilasyon çabalarını büyük ölçüde sonuçsuz bırakmış ve Ortodoks kimliği 1571’deki Osmanlı fethine kadar bir direniş odağı haline gelmiştir.
Zitieren
APA
Şengil, M. (2026). Bulla Cypria (1260) Bağlamında Kıbrıs'ta Latin ve Ortodoks Kiliseler Arasındaki Dinî Hegemonya Mücadelesi. Oksident, 8(1), 61-73. https://doi.org/10.51490/oksident.1801769
Vancouver
Şengil M. Bulla Cypria (1260) Bağlamında Kıbrıs'ta Latin ve Ortodoks Kiliseler Arasındaki Dinî Hegemonya Mücadelesi. Oksident. 2026;8(1):61-73. doi:10.51490/oksident.1801769
BibTeX
@article{engil2026,
author = {Şengil, Mustafa},
title = {Bulla Cypria (1260) Bağlamında Kıbrıs'ta Latin ve Ortodoks Kiliseler Arasındaki Dinî Hegemonya Mücadelesi},
journal = {Oksident},
year = {2026},
volume = {8},
number = {1},
pages = {61--73},
doi = {10.51490/oksident.1801769}
}
EUVIMED