İbn Haldun’un Tarih, Toplum ve Devlet Düşüncesinin Ana Hatları
Dumlupınar Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi · 29.07.2026 · (90) · 46-56
DOI: 10.51290/dpusbe.1879134 ↗Kurz gefasst
Fachartikel in der Zeitschrift Dumlupınar Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, online erschienen am 29.07.2026. Verfasst von Şeniz Anbarlı Bozatay. Die Arbeit nennt 26 Literaturangaben.
Abstract (Originalsprache)
İbn Haldun, Orta Çağ İslam dünyasının yetiştirdiği en önemli düşünürler arasında yer almaktadır. Onun önemi, düşüncelerini çağını aşarak bugüne ilmi ve akli bakış açısıyla ulaştırmasındadır. Tarihin felsefesini yapan kişi olarak anılmasının gerisinde, o güne kadar var olan tarih yazımını ve izahını, tarihsel olayları hikâye edicilikten kurtararak zaman ve mekâna dair gelişmelerle değerlendirmesindedir. Onun düşüncesinde tarihsel olayı yegâne kılan da bu bağlamdır denilebilir. Umran ilmi, asabiyet kuramı ve tavırlar nazariyesi, ilk kez onun tarafından kullanılan ve aralarındaki bağlantı noktalarıyla önemli analizlere vurgu yapan kuramlardır. Düşünür, üretim sistemlerinin yönetim yapılarını etkilediği yönündeki düşünceleriyle Marks’ın, iklimin insan, toplum ve siyaset üzerindeki etkilerinin tespitiyle Montesguieu’nun çağlar öncesindeki öncüsüdür denilebilir. İbn Haldun’un, yönetim düşüncesi üzerindeki toplumsal etkilerin önemine dair yaptığı açıklamalar, onu aynı zamanda Sosyoloji biliminin de kurucularından yapmaktadır. Bu çalışma, İbn Haldun’un Mukaddime adlı eseri temelinde, farklı disiplinlerdeki araştırmacıların İbn Haldun’un tarih, toplum ve devlet anlayışı konusundaki tespitlerini değerlendirmektedir. Bu çerçevede sözü edilen yaklaşım, açıklama ve teorinin karşılıklı ilişkileri ortaya konulmaktadır. Araştırmanın temel bulgusu, İbn Haldun’un yalnızca yaşadığı dönemde değil, bugün de etki yaratan bir düşünür olduğunun kabulüdür. Dolayısıyla dünyanın hemen her yerindeki araştırmacılar ve siyaset yapıcılar nezdinde İbn Haldun’un düşünceleri ve eserleri, içinde bulunduğumuz çağa da hitap eden dinamik bir sürece katkı sağlamayı sürdürmektedir.
Zitieren
APA
Bozatay, Ş. A. (2026). İbn Haldun’un Tarih, Toplum ve Devlet Düşüncesinin Ana Hatları. Dumlupınar Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 46-56. https://doi.org/10.51290/dpusbe.1879134
Vancouver
Bozatay ŞA. İbn Haldun’un Tarih, Toplum ve Devlet Düşüncesinin Ana Hatları. Dumlupınar Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi. 2026:46-56. doi:10.51290/dpusbe.1879134
BibTeX
@article{Bozatay2026,
author = {Bozatay, Şeniz Anbarlı},
title = {İbn Haldun’un Tarih, Toplum ve Devlet Düşüncesinin Ana Hatları},
journal = {Dumlupınar Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi},
year = {2026},
number = {90},
pages = {46--56},
doi = {10.51290/dpusbe.1879134}
}
EUVIMED