Selçuklu Başkenti Konya’da Spolia/Devşirme Malzeme Kullanımı: Mimari Pratikler ve Anlamsal Bağlam
Ortaçağ Araştırmaları Dergisi · 26.06.2026 · 9 (1) · 226-251
DOI: 10.48120/oad.1775250 ↗Kurz gefasst
Fachartikel in der Zeitschrift Ortaçağ Araştırmaları Dergisi, online erschienen am 26.06.2026. Verfasst von Ayşenur Dağ Gürcan. Die Arbeit nennt 64 Literaturangaben.
Abstract (Originalsprache)
Anadolu, tarih boyunca birçok medeniyete ev sahipliği yapmıştır. Bu coğrafyada, art zamanlı ya da eş zamanlı biçimde pek çok uygarlık doğmuş, gelişmiş ve mirasını sonraki kuşaklara aktarmıştır. Orta Çağ’da bu mirasın önemli taşıyıcılarından Anadolu Selçukluları, dini ve etnik farklılıkları bir arada barındıran çok kültürlü bir yapıya sahipti. Bu durum, henüz inşa sürecinde olan çok kimlikli bir toplumun geçmiş mirası sahiplenme sorumluluğu biçiminde mimariye yansımıştır. Selçuklular, başta Roma olmak üzere önceki medeniyetlere ait yapı izlerini eserlerinde sergilemekten kaçınmamışlardır. Konya’daki anıtsal yapılarda devşirme malzeme kullanımının yalnızca ekonomik ya da lojistik gerekçelerle değil; estetik, sembolik ve ideolojik saiklerle de ilişkili olduğu görüşü bu araştırma kapsamında tartışılmaktadır. Bu kapsamda çalışma, Konya’da devşirme malzeme kullanımının hangi kültürel ve ideolojik stratejilerin parçası olduğuna yanıt aramaktadır? Farklı dini ve milli kimliklere sahip Selçuk yapı ustaları, kendilerinden önceki ustaların eserlerine saygı göstermiş ve bu öğeleri kendi zanaatlarıyla birleştirerek yapıtları üzerinde sergilemişlerdir. Arşitrav, sütun, sütun başlığı ve kaidesi gibi yapı parçalarının kullanımının yanında; kitabe, lahit, mezar steli, litürjik elemanlar gibi malzemelerin içerdiği motif ve figüratif betimlemelerin bilinçli olarak cepheye yerleştirildiği görülmektedir. Sahip Ata Cami ve Eşrefoğlu Cami gibi dini yapılarda, figüratif betimlemelerin giriş cephesinde kullanılması bu tezi destekler niteliktedir. Taç kapıda yer alan lahitlerin sebil olarak kullanılması devşirme malzemenin kültürel entegrasyonuna ve işlevsel boyutuna işaret etmektedir. Bu çalışmada, Selçuk başkenti Konya’da devşirme malzeme kullanımı analiz edilmiş ve yeniden kullanım boyutu -mimari pratikler, kültürel sürekliliğin temsili ve eski ustalara saygı durumu olmak üzere- üç ana tema çerçevesinde ele alınmıştır.
Zitieren
APA
Gürcan, A. D. (2026). Selçuklu Başkenti Konya’da Spolia/Devşirme Malzeme Kullanımı: Mimari Pratikler ve Anlamsal Bağlam. Ortaçağ Araştırmaları Dergisi, 9(1), 226-251. https://doi.org/10.48120/oad.1775250
Vancouver
Gürcan AD. Selçuklu Başkenti Konya’da Spolia/Devşirme Malzeme Kullanımı: Mimari Pratikler ve Anlamsal Bağlam. Ortaçağ Araştırmaları Dergisi. 2026;9(1):226-251. doi:10.48120/oad.1775250
BibTeX
@article{Grcan2026,
author = {Gürcan, Ayşenur Dağ},
title = {Selçuklu Başkenti Konya’da Spolia/Devşirme Malzeme Kullanımı: Mimari Pratikler ve Anlamsal Bağlam},
journal = {Ortaçağ Araştırmaları Dergisi},
year = {2026},
volume = {9},
number = {1},
pages = {226--251},
doi = {10.48120/oad.1775250}
}
EUVIMED