Baykuş ve Tevekkül: Geç Ortaçağ Anadolu’sunda Kıssa Yoluyla Dinî Telkin
Ortaçağ Araştırmaları Dergisi · 26.06.2026 · 9 (1) · 18-30
DOI: 10.48120/oad.1761583 ↗Kurz gefasst
Fachartikel in der Zeitschrift Ortaçağ Araştırmaları Dergisi, online erschienen am 26.06.2026. Verfasst von Mustafa Altuğ Yayla. Die Arbeit nennt 37 Literaturangaben.
Abstract (Originalsprache)
Bu makale, XV. yüzyıl Osmanlı tasavvuf edebiyatının temel metinlerinden Eşrefoğlu Rûmî’nin Müzekki’n-Nüfûs’unda yer alan bir kıssayı incelemektedir. Hz. Süleyman, bir tüccar ve bir baykuş etrafında kurgulanan bu anlatı, tevekkülü teorik bir kavramdan ibaret bir husus olarak görmez. Bilakis bu kavramın, tasavvuf için kilit bir mefhum olarak temsil edilmesine imkân tanır. Kıssada baykuşun her gün önüne gelen üç kuştan yalnız birini tüketip ikisini serbest bırakması, kanaat ve sabır erdemlerinin süreklilik arz eden bir yaşam biçimiyle bütünleştirilmesini sağlar. Böylece hayvan figürü, soyut tasavvufî öğretiyi somut bir örneğe dönüştürerek dinleyici ve okuyucu için güçlü bir bağ imkânı sunar. Bu bağlamda çalışmada kıssanın anlatı yapısı ayrıntılı olarak çözümlenmiştir. Tüccarın başlangıçtaki kuşkucu tavrından tasadduka yönelen bir dönüşüm yaşaması, kişisel olarak manevî arınmanın anlatı düzleminde kademeli bir şekilde görünür kılınmasını sağlar. Bu yapı, nasihat ile deneyimin birleştiği bir didaktik stratejiye işaret eder. Ayrıca kıssanın sade Türkçeyle aktarılması, baykuş gibi tanıdık bir figürle desteklenmesi ve tüccar gibi gündelik bir muhatap üzerinden kurgulanması, metnin doğrudan şehirli halk kesimlerine hitap eden bir kamusal dinî söylem pratiği olarak değerlendirilmesini mümkün kılar. Sonuç olarak makale, Müzekki’n-Nüfûs’ta yer alan baykuş kıssasının, XV. yüzyılda kitabî tasavvufun halkın gündelik hayatıyla kurduğu bağın önemli bir göstergesi olduğunu ortaya koymaktadır. Makaleye göre, tevekkülün sabır ve kanaat erdemleriyle kaynaşarak bir ahlâk modeli şeklinde sunulması, tasavvufun yalnızca bireysel arınma sürecine hizmet eden bir anlayış olmaktan çıkıp, toplumsal davranışları şekillendiren bir rehberliğe dönüştüğünü göstermektedir.
Zitieren
APA
Yayla, M. A. (2026). Baykuş ve Tevekkül: Geç Ortaçağ Anadolu’sunda Kıssa Yoluyla Dinî Telkin. Ortaçağ Araştırmaları Dergisi, 9(1), 18-30. https://doi.org/10.48120/oad.1761583
Vancouver
Yayla MA. Baykuş ve Tevekkül: Geç Ortaçağ Anadolu’sunda Kıssa Yoluyla Dinî Telkin. Ortaçağ Araştırmaları Dergisi. 2026;9(1):18-30. doi:10.48120/oad.1761583
BibTeX
@article{Yayla2026,
author = {Yayla, Mustafa Altuğ},
title = {Baykuş ve Tevekkül: Geç Ortaçağ Anadolu’sunda Kıssa Yoluyla Dinî Telkin},
journal = {Ortaçağ Araştırmaları Dergisi},
year = {2026},
volume = {9},
number = {1},
pages = {18--30},
doi = {10.48120/oad.1761583}
}
EUVIMED