EUVIMEDEUVIMED entdecken
Crossref

Çarlık Rusya’sının Azerbaycan’da Demografik Değişiklik, Misyonerlik Faaliyetleri ve Eğitim-Kültürel Entegrasyon Politikaları

Cabir Osmanlı

Rusya Araştırmaları Dergisi · 30.06.2026 · (15) · 26-45

DOI: 10.48068/rusad.1922954 ↗

Kurz gefasst

Fachartikel in der Zeitschrift Rusya Araştırmaları Dergisi, online erschienen am 30.06.2026. Verfasst von Cabir Osmanlı. Die Arbeit nennt 31 Literaturangaben. Gefördert von: Yok.

AbstractBibliografische AngabenZitierenVerwandte Studien

Abstract (Originalsprache)

Çarlık Rusya’nın Güney Kafkasya’yı, özellikle Azerbaycan topraklarını Gülistan Antlaşması ve Türkmençay Antlaşması sonrasında hâkimiyeti altına alması, yalnızca askerî ve idarî bir dönüşümü değil, aynı zamanda çok boyutlu bir kültürel entegrasyon sürecini de beraberinde getirmiştir. Bu süreç; demografik mühendislik, dinî-misyoner faaliyetler ve eğitim-kültür politikaları üzerinden sistematik bir biçimde yürütülmüştür. Demografik Değişim Politikaları: Çarlık yönetimi, bölgenin etno-dinî yapısını yeniden şekillendirmek amacıyla kontrollü nüfus hareketlerini teşvik etmiştir. Özellikle İran ve Osmanlı topraklarından getirilen Ermeni nüfusun Karabağ, Revan ve Nahçıvan gibi stratejik bölgelere yerleştirilmesi, Müslüman-Türk nüfusun demografik üstünlüğünü dengelemeye yönelikti. Bunun yanı sıra, Rus köylüler, Kazaklar ve çeşitli Slav unsurlar bölgeye iskân edilerek hem askerî güvenlik sağlanmış hem de Rus idaresine sadık bir sosyal taban oluşturulmuştur. Ayrıca Güney Kafkasya’ya yerleştirilen ilk Hristiyan gruplardan bir diğeri de Almanlardan oluşmaktaydı. Bu politikalar, yerli Müslüman nüfusun ekonomik ve sosyal hareket alanını daraltmış, uzun vadede etnik gerilimlerin zeminini hazırlamıştır. Rus Ortodoks Kilisesi Merkezli Misyonerlik: Kültürel entegrasyonun ikinci ayağını Rus Ortodoks Kilisesi etrafında örgütlenen misyonerlik faaliyetleri oluşturmuştur. Kilise, devletin ideolojik aygıtı olarak işlev görmüş, özellikle yerli halkın Hristiyanlaştırılması ve Rus kimliğine entegrasyonu hedeflenmiştir. Bu doğrultuda, Kafkasya’da ruhban okulları açılmış, yerel dillere dinî metinler çevrilmiş ve vaaz faaliyetleri yoğunlaştırılmıştır. Ancak İslam’ın güçlü kurumsal ve toplumsal yapısı nedeniyle bu faaliyetler sınırlı başarı elde etmiş; daha çok yeni yerleştirilen Hristiyan topluluklar üzerinde etkili olmuştur. Eğitim politikaları, Ruslaştırma stratejisinin en etkili araçlarından biri olarak öne çıkmıştır. Çarlık idaresi, Rusça eğitim veren okullar açarak yerel elitleri dönüştürmeyi hedeflemiştir. Bu bağlamda Rus-Tatar okulları ve öğretmen seminerleri kurulmuş, müfredatta Rus dili, tarihi ve kültürü merkezî bir konuma yerleştirilmiştir. Eğitim yoluyla yetiştirilen yerli aydınların imparatorluk ideolojisine bağlı bir ara sınıf oluşturması amaçlanmıştır. Kültürel alanda ise tiyatro, basın ve yayın faaliyetleri aracılığıyla Rus kültürü yaygınlaştırılmış; buna karşılık yerel kültürel unsurlar ya marjinalize edilmiş ya da kontrollü biçimde yeniden üretilmiştir. Çarlık Rusya’nın Azerbaycan’daki kültürel entegrasyon politikaları çok katmanlı ve uzun vadeli bir dönüşüm projesi olarak değerlendirilebilir. Demografik yeniden yapılandırma, dinî misyonerlik ve eğitim-kültür faaliyetleri birbirini tamamlayan araçlar olarak kullanılmış; ancak bu politikalar yerel toplumda tam bir asimilasyon sağlamaktan ziyade, kimlik temelli direnç ve karşı hareketlerin ortaya çıkmasına da zemin hazırlamıştır.

Förderung

  • Yok

Zitieren

APA

Osmanlı, C. (2026). Çarlık Rusya’sının Azerbaycan’da Demografik Değişiklik, Misyonerlik Faaliyetleri ve Eğitim-Kültürel Entegrasyon Politikaları. Rusya Araştırmaları Dergisi, 26-45. https://doi.org/10.48068/rusad.1922954

Vancouver

Osmanlı C. Çarlık Rusya’sının Azerbaycan’da Demografik Değişiklik, Misyonerlik Faaliyetleri ve Eğitim-Kültürel Entegrasyon Politikaları. Rusya Araştırmaları Dergisi. 2026:26-45. doi:10.48068/rusad.1922954

BibTeX
@article{Osmanl2026,
  author = {Osmanlı, Cabir},
  title = {Çarlık Rusya’sının Azerbaycan’da Demografik Değişiklik, Misyonerlik Faaliyetleri ve Eğitim-Kültürel Entegrasyon Politikaları},
  journal = {Rusya Araştırmaları Dergisi},
  year = {2026},
  number = {15},
  pages = {26--45},
  doi = {10.48068/rusad.1922954}
}
Kostenlos starten →