Çarlık Rusya’sının Kırım Tatar Akınlarına Karşı Bozkırı Kapatma Girişimi: İzüm Hattı’nın İnşası (1679-1680), Savunma Organizasyonu ve Bölgesel Etkileri
Rusya Araştırmaları Dergisi · 30.06.2026 · (15) · 1-25
DOI: 10.48068/rusad.1904962 ↗Kurz gefasst
Fachartikel in der Zeitschrift Rusya Araştırmaları Dergisi, online erschienen am 30.06.2026. Verfasst von Cem Bayındır. Die Arbeit nennt 38 Literaturangaben.
Abstract (Originalsprache)
XVII. yüzyılın son çeyreği, Çarlık Rusya’sı, Osmanlı Devleti ve Kırım Hanlığı arasındaki mücadelenin Doğu Avrupa bozkırlarında yoğunlaştığı bir dönemdir. Bu makale, 1676-1681 Osmanlı-Rus Savaşı’nın oluşturduğu askeri kriz ortamında inşa edilen İzüm Hattı’nın (1679-1680) inşasını, coğrafi yapısını, stratejik işlevini ve bölgenin demografik dönüşümündeki rolünü incelemektedir. Çalışma, yüzyılın ortalarında kurulan Belgorod Savunma Hattı’nın Kırım Tatar akınları karşısında yetersiz kalmasıyla başlayan süreci, Deşt-i Kıpçak’ta Prens P. V. Şeremetyev, G. İ. Kosagov ve P. İ. Hovanskiy gibi komutanların idaresinde hayata geçirilen 530 kilometrelik tahkimat projesinin aşamalarını ve hattın bölgesel entegrasyonunu analiz etmektedir. İnşa edilen İzüm Hattı, yalnızca topraktan ve ahşaptan örülmüş statik bir bariyer olmanın ötesinde, garnizon kuvvetleri ile hareketli devriye ağlarını birleştiren kapsamlı bir askeri ve lojistik mekanizma olarak kurgulanmıştır. Bu hat, Tatarların asırlardır kullandığı ana akın güzergâhı olan Muravskaya rotasını fiziksel olarak kapatarak Osmanlı-Kırım ittifakının bölgedeki askeri manevra ve cephe gerisine yönelik baskı kabiliyetini doğrudan sınırlandırmıştır. Öte yandan, çalışmamız bu askeri projenin bozkırın jeopolitik yapısında oluşturduğu demografik boyutuna da odaklanmaktadır. İzüm Hattı, yaklaşık 30 bin kilometrekarelik bir alanı Moskova’nın nüfuz bölgesine dahil ederek, Dinyeper havzasından gelen Kazak toplulukları ile Rus hizmet sınıfının bölgeye yönlendirilmesine ve devletin bu sahaya yönelik planlı kolonizasyon siyasetinin hayata geçirilmesine zemin hazırlamıştır. Bu demografik hamle, Rusya’nın Karadeniz havzasına yönelik uzun vadeli askeri hedeflerini destekleyecek yeni ve stratejik bir insan kaynağı oluşturmuş, eşzamanlı olarak Sloboda Ukrayna’sının idari teşekkülünü de oluşturmuştur. Böylelikle İzüm Hattı, basit bir sınır savunma tahkimatı olmaktan ziyade, Rus devletinin güneye yönelik yayılma stratejisine zemin hazırlayan ve bozkırın askeri, demografik ve iktisadi dengelerini dönüştüren kritik bir tarihsel aşama olarak değerlendirilmektedir.
Zitieren
APA
Bayındır, C. (2026). Çarlık Rusya’sının Kırım Tatar Akınlarına Karşı Bozkırı Kapatma Girişimi: İzüm Hattı’nın İnşası (1679-1680), Savunma Organizasyonu ve Bölgesel Etkileri. Rusya Araştırmaları Dergisi, 1-25. https://doi.org/10.48068/rusad.1904962
Vancouver
Bayındır C. Çarlık Rusya’sının Kırım Tatar Akınlarına Karşı Bozkırı Kapatma Girişimi: İzüm Hattı’nın İnşası (1679-1680), Savunma Organizasyonu ve Bölgesel Etkileri. Rusya Araştırmaları Dergisi. 2026:1-25. doi:10.48068/rusad.1904962
BibTeX
@article{Bayndr2026,
author = {Bayındır, Cem},
title = {Çarlık Rusya’sının Kırım Tatar Akınlarına Karşı Bozkırı Kapatma Girişimi: İzüm Hattı’nın İnşası (1679-1680), Savunma Organizasyonu ve Bölgesel Etkileri},
journal = {Rusya Araştırmaları Dergisi},
year = {2026},
number = {15},
pages = {1--25},
doi = {10.48068/rusad.1904962}
}
EUVIMED