EUVIMEDEUVIMED entdecken
Crossref

Arzu, İktidar ve Yıkım: İntibah ve Şeytan’da Femme Fatale İmgesinin Karşılaştırmalı Analizi

Onur Yıldız, Rahman Özdemir

Rusya Araştırmaları Dergisi · 30.06.2026 · (15) · 225-261

DOI: 10.48068/rusad.1855911 ↗

Kurz gefasst

Fachartikel in der Zeitschrift Rusya Araştırmaları Dergisi, online erschienen am 30.06.2026. Verfasst von Onur Yıldız und 1 weiteren Autor:innen. Die Arbeit nennt 43 Literaturangaben.

AbstractBibliografische AngabenZitierenVerwandte Studien

Abstract (Originalsprache)

Bu makale, Namık Kemal’in İntibah romanındaki Mehpeyker karakteri ile Lev Tolstoy’un Şeytan (Дьявол) adlı eserindeki Stepanida karakterini karşılaştırmalı bir yaklaşımla ele alarak, femme fatale (ölümcül kadın) imgesinin kültürel, ideolojik ve psikolojik düzlemlerini açığa çıkarmayı amaçlamaktadır. Osmanlı modernleşmesinin Tanzimat döneminde ortaya çıkan toplumsal dönüşüm dinamikleriyle Çarlık Rusya’sının ahlaki ve ruhsal krize girdiği dönem arasında doğrudan bir zaman-mekân bağlantısı olmasa da iki edebî metin; kadın cinselliği, arzu, ahlak ve iktidar ilişkileri açısından paralel tepkiler üretmektedir. Mehpeyker ve Stepanida, sadece bireysel olay örgüsünün unsurları değil; erkek kahramanların bastırılmış arzularıyla, toplumsal cinsiyet normlarıyla ve modernleşme sürecinin ideolojik çelişkileriyle kurulan ilişkilere ayna tutan simgelerdir. Mehpeyker, İstanbul kentinde, eğitimli ve sosyal çevresiyle ilişkili bir kadın olarak sunulur; cazibesi ve zekâsı aracılığıyla Ali Bey’in hayalindeki düzene nüfuz eder ve onu kendi içsel çatışmalarıyla yüzleşmeye zorlar. Bu durum, Tanzimat dönemi Osmanlı toplumunda kadın-erkek ilişkilerinde yaşanan modernleşme heyecanı ile ahlakçı kaygı arasındaki gerilimi temsil eder. Öte yandan Stepanida, kırsal Rusya’nın doğayla iç içe geçmiş ortamında bir köylü kadın olarak karşımıza çıkar; ancak onun önceliği toplumsal yükseliş değil, bastırılmış içgüdüler ve arzu ile yüzleşmedir. Yevgeni’nin onun karşısında yaşadığı manevi çöküş, Rus aristokrasisinin kendi ahlak dünyasındaki kırılganlığı ve cinsellik karşısındaki çaresizliği açığa çıkarır.Bu çalışmada, Julia Kristeva’nın “abject” (iğrenç) kavramı, Jacques Lacan’ın “Kadın yoktur” (La femme n’existe pas) önermesi ve Sigmund Freud’un “bastırma” ile “projeksiyon” kuramları ekseninde yapılandırılan feminist ve psikanalitik eleştiri yöntemleri kullanılmıştır. Feminist okuma, kadının edebî temsillerde nasıl “özne” olmaktan ziyade erkek öznenin hâkimiyetine tabi kılındığını incelerken; psikanalitik yaklaşım, bastırılmış arzuların ve bilinçdışı çatışmaların karakterler aracılığıyla nasıl sahneye çıktığını göstermektedir. Mehpeyker ve Stepanida bağlamında, her iki karakterin cezalandırılmasının ötesine geçilerek, edebiyatın kadın arzusunu nasıl ideolojik biçimde kurguladığı analiz edilmektedir. Sonuç olarak femme fatale imgesi, farklı kültürel bağlamlarda benzer işlevler gören bir ideolojik formdur: Kadın bedeni üzerinden erkeğin bilinçdışı korkuları, arzu ve güç ilişkileri yeniden örgütlenmektedir.

Zitieren

APA

Yıldız, O., & Özdemir, R. (2026). Arzu, İktidar ve Yıkım: İntibah ve Şeytan’da Femme Fatale İmgesinin Karşılaştırmalı Analizi. Rusya Araştırmaları Dergisi, 225-261. https://doi.org/10.48068/rusad.1855911

Vancouver

Yıldız O, Özdemir R. Arzu, İktidar ve Yıkım: İntibah ve Şeytan’da Femme Fatale İmgesinin Karşılaştırmalı Analizi. Rusya Araştırmaları Dergisi. 2026:225-261. doi:10.48068/rusad.1855911

BibTeX
@article{Yldz2026,
  author = {Yıldız, Onur and Özdemir, Rahman},
  title = {Arzu, İktidar ve Yıkım: İntibah ve Şeytan’da Femme Fatale İmgesinin Karşılaştırmalı Analizi},
  journal = {Rusya Araştırmaları Dergisi},
  year = {2026},
  number = {15},
  pages = {225--261},
  doi = {10.48068/rusad.1855911}
}
Kostenlos starten →