แบบจำลองธุรกิจผลิตภัณฑ์สร้างสรรค์จากทุนทางวัฒนธรรม วิสาหกิจชุมชนเวียงบัว จังหวัดพะเยา
Area Based Development Research Journal · 22.05.2026 · 18 (2) · 256908
DOI: 10.48048/abcj.2026.256908 ↗Kurz gefasst
Fachartikel in der Zeitschrift Area Based Development Research Journal, online erschienen am 22.05.2026. Verfasst von ฤทธิ์ติกร สมปาน und 5 weiteren Autor:innen. Die Arbeit nennt 23 Literaturangaben. Der Volltext ist frei zugänglich (Open Access, CC BY 4.0).
Abstract (Originalsprache)
สถานการณ์ที่เป็นอยู่เดิม: ชุมชนเวียงบัว ตำบลแม่กา อำเภอเมืองพะเยาจังหวัดพะเยา เป็นชุมชนที่มีทุนทางวัฒนธรรมโดดเด่นจากภูมิปัญญาเครื่องปั้นดินเผาที่สืบทอดยาวนานกว่า 700 ปี สะท้อนศักยภาพด้านทุนวัฒนธรรมและภูมิปัญญาท้องถิ่นที่มีคุณค่า อย่างไรก็ตาม ชุมชนยังเผชิญข้อจำกัดเชิงโครงสร้าง ได้แก่ การจัดการองค์ความรู้ยังไม่เป็นระบบ ขาดทักษะด้านธุรกิจ และข้อจำกัดในการเข้าถึงตลาดร่วมสมัย ส่งผลให้ไม่สามารถแปลงทุนทางวัฒนธรรมให้มีมูลค่าทางเศรษฐกิจได้อย่างมีประสิทธิภาพ สถานการณ์ดังกล่าวสะท้อนช่องว่างระหว่างศักยภาพทางวัฒนธรรมกับการพัฒนาเชิงเศรษฐกิจในทางปฏิบัติ จึงจำเป็นต้องพัฒนาแนวทางที่บูรณาการทุนทางวัฒนธรรม กระบวนการมีส่วนร่วม และนวัตกรรมเชิงแบบจำลองธุรกิจ เพื่อส่งเสริมการพัฒนาชุมชนอย่างยั่งยืนวัตถุประสงค์: การวิจัยนี้มีวัตถุประสงค์ ดังนี้ (1) ศึกษาศักยภาพของทุนทางวัฒนธรรมและภูมิปัญญาท้องถิ่นของชุมชนเวียงบัวในการพัฒนาผลิตภัณฑ์สร้างสรรค์ (2)พัฒนาแบบจำลองธุรกิจผลิตภัณฑ์สร้างสรรค์ที่สอดคล้องกับบริบททางวัฒนธรรมของชุมชน และ (3) ประเมินแบบจำลองธุรกิจในการส่งเสริมการสร้างมูลค่าเพิ่มทางเศรษฐกิจและการพัฒนาชุมชนอย่างยั่งยืนวิธีการดำเนินงาน: การวิจัยนี้เป็นการวิจัยเชิงปฏิบัติการแบบมีส่วนร่วมควบคู่กับการวิจัยเชิงพัฒนา โดยมีผู้ให้ข้อมูลจำนวน 39 คน คัดเลือกแบบเจาะจง ประกอบด้วยสมาชิกชุมชน ช่างฝีมือ กลุ่มแม่บ้าน ผู้นำชุมชน และเยาวชน การเก็บข้อมูลดำเนินการผ่านการสัมภาษณ์เชิงลึก การสนทนากลุ่ม และการสังเกตแบบมีส่วนร่วม พร้อมตรวจสอบความน่าเชื่อถือของข้อมูลด้วยการตรวจสอบจากหลายแหล่งและการสะท้อนข้อมูล กระบวนการประกอบด้วย 4 ขั้นตอน ได้แก่ (1) การประเมินทุนทางวัฒนธรรมและภูมิปัญญาท้องถิ่น (2) การออกแบบและพัฒนาผลิตภัณฑ์สร้างสรรค์ผ่านกระบวนการมีส่วนร่วม (3) การพัฒนาแบบจำลองธุรกิจโดยใช้แผนภาพโมเดลธุรกิจ และ (4) การประเมินผลตอบแทนทางสังคมจากการลงทุนผลการดำเนินงาน: ชุมชนสามารถพัฒนาผลิตภัณฑ์สร้างสรรค์ต้นแบบ 5 ประเภท ได้แก่ (1) โคมไฟดินเผาลายอัตลักษณ์เวียงบัว (2) แก้วกาแฟดินเผาเวียงบัว (3) เครื่องประดับร้อยเรียงเศษดินเผาด้วยหัวใจ (4) ดอกไม้โปรยทานเวียงบัว (5) กล้วยฉาบชุมชนเวียงบัว หลังจากใช้งานแบบจำลองธุรกิจ จำนวนครัวเรือนมีรายได้เพิ่มขึ้นจาก 13 เป็น 19 ครัวเรือน โดยรายได้เฉลี่ยต่อเดือนเพิ่มขึ้นจาก 3,000 บาท เป็น 4,500 บาท นอกจากนี้ยังเกิดกลุ่มอาชีพใหม่จำนวน 3 กลุ่ม และมีการริเริ่มจัดตั้งศูนย์เรียนรู้เศรษฐกิจสร้างสรรค์ของชุมชน ผลการประเมินผลตอบแทนทางสังคมจากการลงทุนแสดงให้เห็นว่าชุมชนสามารถสร้างมูลค่าทางสังคม 220,000 บาท จากเงินลงทุน 100,000 บาท หรือคิดเป็นอัตราผลตอบแทนทางสังคม 2.2 เท่า โดยใช้กระบวนการระบุผู้มีส่วนได้ส่วนเสีย การกำหนดผลลัพธ์ การใช้ตัวแทนมูลค่าทางการเงิน และการปรับค่าผลลัพธ์ตามผลลัพธ์ที่เกิดขึ้นเองโดยไม่เกี่ยวข้องกับโครงการ รวมถึงการระบุสัดส่วนผลลัพธ์ที่เกิดจากโครงการโดยตรงผลลัพธ์ ผลกระทบ และความยั่งยืน: ผลการดำเนินงานสะท้อนการเปลี่ยนแปลงในหลายมิติ ดังนี้ ด้านเศรษฐกิจ ชุมชนสามารถสร้างรายได้อย่างต่อเนื่องและลดการพึ่งพาทุนภายนอก และเพิ่มความมั่นคงทางเศรษฐกิจ ด้านสังคม กระบวนการมีส่วนร่วมช่วยเสริมสร้างความเข้มแข็งของชุมชน ส่งเสริมการเรียนรู้ข้ามรุ่น และพัฒนาศักยภาพผู้ประกอบการ ด้านวัฒนธรรม การฟื้นฟูภูมิปัญญาการปั้นดินเผาและประเพณีท้องถิ่น ทำให้เกิดการรักษาอัตลักษณ์ของชุมชน ด้านความยั่งยืน แบบจำลองธุรกิจที่พัฒนาสามารถนำไปประยุกต์ใช้ในชุมชนอื่นที่มีบริบทใกล้เคียงได้ และการจัดตั้งศูนย์เรียนรู้ช่วยให้เกิดการถ่ายทอดองค์ความรู้อย่างต่อเนื่อง งานวิจัยนี้จึงเป็นหลักฐานเชิงประจักษ์ที่แสดงให้เห็นว่า การบูรณาการทุนทางวัฒนธรรมกับกระบวนการมีส่วนร่วมและนวัตกรรมทางธุรกิจสามารถขับเคลื่อนการพัฒนาที่ยั่งยืนได้อย่างมีประสิทธิภาพ สอดคล้องกับเป้าหมายการพัฒนาที่ยั่งยืน โดยเฉพาะ SDG 8 การจ้างงานที่มีคุณค่าและการเติบโตทางเศรษฐกิจ และ SDG 11 เมืองและชุมชนที่ยั่งยืน
Zitieren
APA
สมปาน, ฤ., จันทรมณี, น., ปานเทือก, อ., ไมรินทร์, ก., สันตะจิตต์, ป., & ตันจันทร์กูล, ว. (2026). แบบจำลองธุรกิจผลิตภัณฑ์สร้างสรรค์จากทุนทางวัฒนธรรม วิสาหกิจชุมชนเวียงบัว จังหวัดพะเยา. Area Based Development Research Journal, 18(2), 256908. https://doi.org/10.48048/abcj.2026.256908
Vancouver
สมปาน ฤ, จันทรมณี น, ปานเทือก อ, ไมรินทร์ ก, สันตะจิตต์ ป, ตันจันทร์กูล ว. แบบจำลองธุรกิจผลิตภัณฑ์สร้างสรรค์จากทุนทางวัฒนธรรม วิสาหกิจชุมชนเวียงบัว จังหวัดพะเยา. Area Based Development Research Journal. 2026;18(2):256908. doi:10.48048/abcj.2026.256908
BibTeX
@article{2026,
author = {สมปาน, ฤทธิ์ติกร and จันทรมณี, น้ำเงิน and ปานเทือก, อังคณา and ไมรินทร์, กาญจนุรัตน์ and สันตะจิตต์, ปริญาพร and ตันจันทร์กูล, วันเพ็ญ},
title = {แบบจำลองธุรกิจผลิตภัณฑ์สร้างสรรค์จากทุนทางวัฒนธรรม วิสาหกิจชุมชนเวียงบัว จังหวัดพะเยา},
journal = {Area Based Development Research Journal},
year = {2026},
volume = {18},
number = {2},
pages = {256908},
doi = {10.48048/abcj.2026.256908}
}
EUVIMED