กลไกและกระบวนการบริหารจัดการงานวิจัยเพื่อขับเคลื่อนชุมชนนวัตกรรม: บทเรียนจาก กรอบการวิจัยชุมชนนวัตกรรมเพื่อการพัฒนาอย่างยั่งยืนและชุมชนนวัตกรรมแห่งการเรียนรู้
Area Based Development Research Journal · 22.05.2026 · 18 (2) · 256906
DOI: 10.48048/abcj.2026.256906 ↗Kurz gefasst
Fachartikel in der Zeitschrift Area Based Development Research Journal, online erschienen am 22.05.2026. Verfasst von วารุณี อริยวิริยะนันท์ und 5 weiteren Autor:innen. Die Arbeit nennt 26 Literaturangaben. Der Volltext ist frei zugänglich (Open Access, CC BY 4.0).
Abstract (Originalsprache)
สถานการณ์ที่เป็นอยู่เดิม: การบริหารจัดการงานวิจัยเชิงพื้นที่ในช่วงปี พ.ศ. 2550 – 2562 ภายใต้บริบทการทำงานของสำนักงานกองทุนสนับสนุนการวิจัย (สกว.) มีการสร้างองค์ความรู้ในระดับท้องถิ่นจำนวนมาก แต่กลไกการบริหารจัดการเผชิญกับข้อจำกัดเชิงโครงสร้างที่สำคัญคือ การดำเนินงานในลักษณะโครงการแยกส่วน ซึ่งมุ่งเน้นการตอบโจทย์เฉพาะหน้าหรือประเด็นปัญหาในพื้นที่ งานวิจัยให้ความสำคัญกับผลผลิตตามระยะเวลาการให้ทุนสนับสนุน ทำให้เมื่อสิ้นสุดโครงการองค์ความรู้หรือเทคโนโลยีเหล่านั้นไม่มีการนำไปใช้ประโยชน์อย่างต่อเนื่อง หรือไม่สามารถขยายผลสู่การเปลี่ยนแปลงเชิงระบบในระดับจังหวัดได้ ปัญหาที่เด่นชัดคือ ขาดกลไกกลางทางวิชาการที่ทำหน้าที่เชื่อมโยงมหาวิทยาลัยกับภาคีพัฒนาอย่างเป็นระบบ และขาดแคลนนวัตกรชุมชนที่มีทักษะในการจัดการนวัตกรรมด้วยตนเอง ทำให้ชุมชนยังคงต้องพึ่งพานักวิจัยจากภายนอก ส่งผลให้ความยั่งยืนของโครงการวิจัยอยู่ในระดับต่ำและไม่สามารถแก้ปัญหาความเหลื่อมล้ำได้อย่างเป็นรูปธรรม วัตถุประสงค์: งานวิจัยนี้มีวัตถุประสงค์หลักเพื่อ 1) สังเคราะห์และออกแบบกลไกการบริหารจัดการงานวิจัยเชิงพื้นที่ที่ก้าวข้ามข้อจำกัดเดิม 2) วิเคราะห์กระบวนการขับเคลื่อนชุมชนนวัตกรรมผ่านการสร้างนวัตกรชุมชนและการใช้เทคโนโลยีที่เหมาะสม และ 3) ถอดบทเรียนความสำเร็จของการสร้างกลไกความร่วมมือระหว่างสถาบันอุดมศึกษาและภาคีในพื้นที่ ภายใต้กรอบการสนับสนุนของหน่วยบริหารจัดการทุนด้านการพัฒนาพื้นที่ ในกรอบการวิจัยชุมชนนวัตกรรมเพื่อการพัฒนาอย่างยั่งยืน และชุมชนนวัตกรรมแห่งการเรียนรู้ ระหว่างปี พ.ศ. 2564–2567 วิธีดำเนินการ: งานวิจัยนี้ใช้ระเบียบวิธีวิจัยเชิงคุณภาพแบบการสังเคราะห์กรณีศึกษา โดยรวบรวมข้อมูลจากการวิเคราะห์รายงานผลการดำเนินงานของโครงการชุดประสานงานและบริหารจัดการงานวิจัยสู่การใช้ประโยชน์ฯ ข้อมูลจากกระบวนการติดตามและประเมินผลโครงการวิจัย และการสังเคราะห์บทเรียนจากกระบวนการแลกเปลี่ยนเรียนรู้ระหว่างนักวิจัย ชุมชน และหน่วยงานที่เกี่ยวข้อง ข้อมูลทั้งหมดถูกนำมาวิเคราะห์เชิงเนื้อหาเพื่อระบุรูปแบบ กลไก และปัจจัยแห่งความสำเร็จของการบริหารจัดการงานวิจัยเชิงพื้นที่ ผลการดำเนินงาน: กลไกการบริหารโครงการปรับเปลี่ยนเป็นการบริหารพื้นที่ ช่วยให้เกิดการบูรณาการงานวิจัยที่มีประสิทธิภาพมากขึ้น มหาวิทยาลัยสามารถยกระดับบทบาทจากผู้เชี่ยวชาญเฉพาะทางเป็นกลไกกลางทางวิชาการที่สามารถเชื่อมโยงหน่วยงานปกครองส่วนท้องถิ่นและภาคเอกชนเข้ามาสนับสนุนงานวิจัยได้ และกระบวนการสร้างนวัตกรชุมชนสามารถค้นหาและพัฒนาผู้นำตามธรรมชาติให้กลายเป็นนวัตกรที่มีทักษะการวิเคราะห์ปัญหาด้วยเหตุผลทางวิทยาศาสตร์ ส่งผลให้เกิดนวัตกรรมชุมชนที่มีความหลากหลาย ดังนี้ การจัดการเกษตรอัจฉริยะ การแปรรูปผลิตภัณฑ์ด้วยเทคโนโลยีที่เหมาะสม และการจัดการทรัพยากรธรรมชาติที่ตอบโจทย์เศรษฐกิจหมุนเวียน ซึ่งนวัตกรรมเหล่านี้ได้รับการยอมรับและนำไปใช้งานจริงเนื่องจากมีการออกแบบร่วมกับคนในพื้นที่ตั้งแต่ต้น ผลลัพธ์ ผลกระทบ และความยั่งยืน: ด้านผลลัพธ์ งานวิจัยนี้สามารถสร้างนวัตกรชุมชนที่มีศักยภาพสูงซึ่งกลายเป็นฟันเฟืองสำคัญในการขับเคลื่อนพื้นที่แม้สิ้นสุดระยะเวลาการสนับสนุนทุนวิจัย ด้านผลกระทบ ชุมชนเป้าหมายมีรายได้เพิ่มขึ้นจากการลดต้นทุนการผลิตและการสร้างมูลค่าเพิ่มให้กับผลิตภัณฑ์ชุมชน นอกจากนี้ยังเกิดพื้นที่กลางแห่งการเรียนรู้ที่เชื่อมโยงคนในชุมชนเข้าด้วยกัน ด้านความยั่งยืน กลไกความร่วมมือที่จัดตั้งขึ้นได้ถูกผนวกเข้ากับแผนพัฒนาท้องถิ่นของ อปท. ทำให้มีการสนับสนุนงบประมาณและบุคลากรอย่างต่อเนื่อง การเปลี่ยนแปลงที่สำคัญที่สุดคือ การเปลี่ยนผ่านจากชุมชนผู้รับความช่วยเหลือสู่ชุมชนนวัตกรรมแห่งการเรียนรู้ที่สามารถจัดการตนเองและพร้อมรับมือกับการเปลี่ยนแปลงในอนาคตได้อย่างเข้มแข็ง นำไปสู่การบรรลุเป้าหมายการพัฒนาที่ยั่งยืน (SDGs) ในระดับฐานรากอย่างแท้จริง
Zitieren
APA
อริยวิริยะนันท์, ว., เมาสูงเนิน, ส., บัวบุญ, ศ., มิ่งฉาย, เ., ตันสกุล, จ., & ทองอำไพ, พ. (2026). กลไกและกระบวนการบริหารจัดการงานวิจัยเพื่อขับเคลื่อนชุมชนนวัตกรรม: บทเรียนจาก กรอบการวิจัยชุมชนนวัตกรรมเพื่อการพัฒนาอย่างยั่งยืนและชุมชนนวัตกรรมแห่งการเรียนรู้. Area Based Development Research Journal, 18(2), 256906. https://doi.org/10.48048/abcj.2026.256906
Vancouver
อริยวิริยะนันท์ ว, เมาสูงเนิน ส, บัวบุญ ศ, มิ่งฉาย เ, ตันสกุล จ, ทองอำไพ พ. กลไกและกระบวนการบริหารจัดการงานวิจัยเพื่อขับเคลื่อนชุมชนนวัตกรรม: บทเรียนจาก กรอบการวิจัยชุมชนนวัตกรรมเพื่อการพัฒนาอย่างยั่งยืนและชุมชนนวัตกรรมแห่งการเรียนรู้. Area Based Development Research Journal. 2026;18(2):256906. doi:10.48048/abcj.2026.256906
BibTeX
@article{2026,
author = {อริยวิริยะนันท์, วารุณี and เมาสูงเนิน, สมชาย and บัวบุญ, ศิริชล and มิ่งฉาย, เจษฎา and ตันสกุล, จักราวุธ and ทองอำไพ, พีรเดช},
title = {กลไกและกระบวนการบริหารจัดการงานวิจัยเพื่อขับเคลื่อนชุมชนนวัตกรรม: บทเรียนจาก กรอบการวิจัยชุมชนนวัตกรรมเพื่อการพัฒนาอย่างยั่งยืนและชุมชนนวัตกรรมแห่งการเรียนรู้},
journal = {Area Based Development Research Journal},
year = {2026},
volume = {18},
number = {2},
pages = {256906},
doi = {10.48048/abcj.2026.256906}
}
EUVIMED