EUVIMEDEUVIMED entdecken
Open Access · CC BY-NC-ND 4.0

นวัตกรรมการผลิตก้อนเห็ดประสิทธิภาพสูง ชุมชนผู้ผลิตเห็ดจังหวัดอุตรดิตถ์และจังหวัดน่าน

ศิวัตม์ กมลคุณานนท์, ปฏิพัทธ์ ถนอมพงษ์ชาติ, เอกฤทัย ฉัตรชัยเดช, สุทธิดา วิทนาลัย, เกวลี รังษีสุทธาภรณ์, กิตติ เมืองตุ้ม, Sittinan Thongsiri

Area Based Development Research Journal · 03.03.2026 · 18 (1) · 256904

DOI: 10.48048/abcj.2026.256904 ↗

Kurz gefasst

Fachartikel in der Zeitschrift Area Based Development Research Journal, online erschienen am 03.03.2026. Verfasst von ศิวัตม์ กมลคุณานนท์ und 6 weiteren Autor:innen. Die Arbeit nennt 30 Literaturangaben. Der Volltext ist frei zugänglich (Open Access, CC BY-NC-ND 4.0).

AbstractBibliografische AngabenZitieren

Abstract (Originalsprache)

สถานการณ์ที่เป็นอยู่เดิม: การเพาะเห็ดเป็นอาชีพที่สำคัญในภาคเหนือของประเทศไทย โดยเฉพาะการผลิตเห็ดที่ชุมชนเป็นฐานการป้อนเห็ดสดให้กับตลาดท้องถิ่นและภูมิภาค ในจังหวัดอุตรดิตถ์มีฟาร์มเห็ด 14 ฟาร์มและน่าน 10 ฟาร์ม ที่ผลิตเห็ดนางฟ้าภูฏาน เห็ดนางรม และเห็ดหูหนู ประสบปัญหาการผลิตอย่างต่อเนื่อง ก้อนเห็ดมีอัตราการปนเปื้อนเชื้อราไตรโครเดอร์มาสูงถึงร้อยละ 5–9 ผลผลิตต่อก้อนต่ำกว่า 250 กรัม และต้นทุนการผลิตที่สูงขึ้น สาเหตุหลักคือขั้นตอนการฆ่าเชื้อที่ไม่ถูกต้อง ขั้นตอนการหยอดเชื้อเห็ดที่ไม่สามารถควบคุมการปนเปื้อน และการใช้สูตรวัสดุเพาะเห็ดแบบดั้งเดิมที่ไม่ได้ปรับให้เหมาะสมกับบริบทท้องถิ่น เกิดข้อจำกัดในการเพิ่มผลผลิต รายได้ไม่คงที่ และเกิดความสูญเสียจากก้อนเห็ดที่ปนเปื้อน วัตถุประสงค์: การศึกษานี้มีเป้าหมายเพื่อพัฒนาและดำเนินการผลิตก้อนเห็ดที่มีประสิทธิภาพสูง ลดการปนเปื้อนของเชื้อไตรโครเดอร์มา เพิ่มผลผลิต ลดต้นทุนการผลิต เพื่อเสริมสร้างความยั่งยืนทางเศรษฐกิจ สังคม และสิ่งแวดล้อมในชุมชนผู้ผลิตเห็ด โครงการยังมุ่งหวังที่จะเสริมสร้างทักษะของเกษตรกรผ่านการถ่ายทอดเทคโนโลยี จัดการความรู้แบบมีส่วนร่วมและปรับใช้นวัตกรรมไปใช้ในพื้นที่ให้สอดคล้องกับการใช้ทรัพยากรที่มีอยู่ท้องถิ่นตามหลักปรัชญาเศรษฐกิจพอเพียง วิธีการดำเนินงาน: ดำเนินการตามแนวทางการมีส่วนร่วม ขั้นตอนแรกเริ่มจากโครงการได้ส่งเสริมการรับรู้และความเข้าใจร่วมกันผ่านการศึกษาดูงาน การแลกเปลี่ยนความรู้ระหว่างนักวิจัยและเกษตรกร และการจัดการความรู้อย่างเป็นระบบ เพื่อนำไปสู่การพัฒนาคู่มือการผลิตก้อนเห็ดประสิทธิภาพสูงซึ่งครอบคลุม 4 ขั้นตอนสำคัญ: (1) การเตรียมก้อนเห็ด, (2) กระบวนการฆ่าเชื้อ, (3) การหยอดเชื้อเห็ด, และ (4) การบ่มและการเปิดดอก ขั้นตอนที่สอง การฝึกอบรมในสถานที่ได้การพัฒนาขึ้นร่วมกัน โดยผสมผสานการสอนภาคทฤษฎีและการผลิตก้อนเห็ดแบบลงมือทำ การถ่ายทอดเทคโนโลยีโดยตรงเพื่อให้เกษตรกรได้มีทักษะการผลิตก้อนเห็ดประสิทธิภาพสูงและปรับใช้ให้เข้ากับบริบทท้องถิ่นแทนการใช้แบบรูปการผลิตแบบดั้งเดิม ขั้นตอนที่สาม การผลิตที่มีการฝึกสอนแบบเฉพาะบุคคลและการฝึกฝนซ้ำในชุมชนเป้าหมาย ได้ปรับปรุงวิธีการฆ่าเชื้อ การหยอดและบ่มเชื้อ และทดสอบคุณภาพทางจุลชีววิทยาโดยการวัดการปนเปื้อนของยีสต์และเชื้อรา การตกค้างของโลหะหนัก และอัตราการปนเปื้อนเชื้อราไตรโครเดอร์มา ผลการดำเนินงาน: ระบบการผลิตที่ปรับปรุงแล้วให้ผลลัพธ์ทางเทคนิคและเศรษฐกิจที่สำคัญคือ ก้อนเห็ดประสิทธิภาพสูงมีการปนเปื้อนของยีสต์และเชื้อราอยู่ที่ 8.6 × 10³ cfu/g ซึ่งอยู่ในเกณฑ์ความปลอดภัยที่ยอมรับได้ (<10.0 × 10³ cfu/g) โดยไม่มีสารตะกั่วหรือสารแคดเมียมที่ตรวจพบได้ อัตราการปนเปื้อนเชื้อราไตรโครเดอร์มาลดลงจากร้อยละ 5.8 เป็น 0.1 คิดเป็นการการลดลงร้อยละ 98.5 ใน 7 ตำบล เกษตรกรผลิตก้อนเห็ดรวมกันได้ 1,248,000 ก้อนต่อปี การปรับปรุงวิธีการหยอดเชื้อช่วยลดการใช้เชื้อเห็ดต่อฟาร์มและลดต้นทุนการผลิตโดยรวมลงร้อยละ 21.4 ผลผลิตเห็ดเพิ่มขึ้นจาก 224.8 เป็น 327.1–342.3 กรัมต่อก้อน เพิ่มขึ้นร้อยละ 45.5–50.4 เฉลี่ยร้อยละ 47.5 สร้างรายได้ที่สูงขึ้นโดยตรงให้กับเกษตรกร 45,504–164,592 บาทต่อปี ประหยัดค่าใช้จ่ายจากการลดการใช้เชื้อเห็ดอยู่ที่ 6,000–18,000 บาทต่อปีต่อฟาร์ม รายได้จากการเพิ่มผลผลิตเพิ่มขึ้น ร้อยละ 45.3–52.3 เทียบเท่ากับ 106,995–123,375 บาทต่อปี ผลกำไรสุทธิรวมอยู่ระหว่าง 158,499 ถึง 305,967 บาทต่อปี ผลลัพธ์ ผลกระทบ และความยั่งยืน: ระบบการจัดการใหม่ในการเปิดดอกช่วยลดจำนวนเงินทุนหมุนเวียนที่ต้องใช้ลงได้ถึง 4 เท่า ตัวอย่างเช่น เกษตรกรที่ผลิตดอกเห็ด 10,000 ก้อนสามารถแบ่งการซื้อออกเป็นสี่รอบ รอบละ 2,500 ก้อน ลดเงินทุนเริ่มต้นจาก 80,000 บาทเหลือ 20,000 บาท แต่ยังคงมีรายได้อย่างต่อเนื่องจากการเก็บเกี่ยวผลผลิตที่ออกมาอย่างสม่ำเสมอ ในด้านสังคม ผู้ผลิตเห็ดในจังหวัดอุตรดิตถ์ได้จัดตั้งเครือข่ายความร่วมมือเพื่อแลกเปลี่ยนความรู้และจัดซื้อวัสดุการผลิตร่วมกัน ช่วยลดต้นทุนการผลิตและเสริมสร้างความสามารถร่วมกัน การเพิ่มผลผลิตยังสร้างงานในท้องถิ่น รวมถึงมีงานสำหรับนักเรียนในช่วงปิดเทอมด้วยนวัตกรรมมุ่งเน้นการใช้ผลิตภัณฑ์ของเสียทางการเกษตรที่มีอยู่ในพื้นที่ให้เกิดประโยชน์สูงสุด เช่น ฟางข้าว ขี้เลื่อยไม้ รำข้าว และผลิตภัณฑ์เหลือทิ้งอื่นๆ ซึ่งช่วยลดต้นทุนการผลิต ปรับปรุงคุณภาพของก้อนเห็ด และบรรเทาปัญหาสิ่งแวดล้อมที่เกี่ยวข้องกับการเผาไหม้ของเสียทางการเกษตร

Zitieren

APA

กมลคุณานนท์, ศ., ถนอมพงษ์ชาติ, ป., ฉัตรชัยเดช, เ., วิทนาลัย, ส., รังษีสุทธาภรณ์, เ., เมืองตุ้ม, ก., & Thongsiri, S. (2026). นวัตกรรมการผลิตก้อนเห็ดประสิทธิภาพสูง ชุมชนผู้ผลิตเห็ดจังหวัดอุตรดิตถ์และจังหวัดน่าน. Area Based Development Research Journal, 18(1), 256904. https://doi.org/10.48048/abcj.2026.256904

Vancouver

กมลคุณานนท์ ศ, ถนอมพงษ์ชาติ ป, ฉัตรชัยเดช เ, วิทนาลัย ส, รังษีสุทธาภรณ์ เ, เมืองตุ้ม ก, et al. นวัตกรรมการผลิตก้อนเห็ดประสิทธิภาพสูง ชุมชนผู้ผลิตเห็ดจังหวัดอุตรดิตถ์และจังหวัดน่าน. Area Based Development Research Journal. 2026;18(1):256904. doi:10.48048/abcj.2026.256904

BibTeX
@article{2026,
  author = {กมลคุณานนท์, ศิวัตม์ and ถนอมพงษ์ชาติ, ปฏิพัทธ์ and ฉัตรชัยเดช, เอกฤทัย and วิทนาลัย, สุทธิดา and รังษีสุทธาภรณ์, เกวลี and เมืองตุ้ม, กิตติ and Thongsiri, Sittinan},
  title = {นวัตกรรมการผลิตก้อนเห็ดประสิทธิภาพสูง ชุมชนผู้ผลิตเห็ดจังหวัดอุตรดิตถ์และจังหวัดน่าน},
  journal = {Area Based Development Research Journal},
  year = {2026},
  volume = {18},
  number = {1},
  pages = {256904},
  doi = {10.48048/abcj.2026.256904}
}
Kostenlos starten →