ШЕТЕЛДІК ПАРЛАМЕНТТЕРДІ ЦИФРЛАНДЫРУ ТӘЖІРИБЕСІ: САЛЫСТЫРМАЛЫ ТАЛДАУ ЖӘНЕ ҚАЗАҚСТАНДА ҚОЛДАНУ МҮМКІНДІКТЕРІН БАҒАЛАУ
Адам әлемі · 30.10.2026 · 28 (4 (110)) · 121-133
DOI: 10.48010/4cwc2834 ↗Kurz gefasst
Fachartikel in der Zeitschrift Адам әлемі, online erschienen am 30.10.2026. Verfasst von Елнұр Бейсенбаев. Der Volltext ist frei zugänglich (Open Access, CC BY 4.0).
Abstract (Originalsprache)
Мақалада бес шетелдік парламенттің цифрлық қатысу тәжірибесіне салыстырмалы талдау жасалынып, оның сонымен қатар 2026 жылғы конституциялық реформадан кейін құрылған бір палаталы Құрылтай жағдайында Қазақстанда қолданылу мүмкіндігі бағаланады. Зерттеудің негізгі сұрағы азаматтық сигналдың парламенттік шешімге дейін жетуін қандай институционалдық элементтер қамтамасыз ететінін анықтауға арналған. Гипотеза бойынша цифрлық қатысудың нәтижелілігі платформаның технологиялық деңгейімен емес, оның парламенттік рәсімге кірігу дәрежесімен анықталады. Әдіснамалық негіз ретінде салыстырмалы кейс-стади, бес өлшем бойынша институционалдық талдау және реформалар хронологиясының құрылымдық талдауы қолданылды. Талдау бірлігі ретінде Ұлыбритания Қауымдар палатасы, Шотландия парламенті, Германия Бундестагы, Бразилия Депутаттар палатасы және Эстония Riigikogu-сы алынды. Нәтижелер барлық жүйеде жарияланған петициялардың шағын бөлігі ғана жоғары шекті мәнге жететінін көрсетті. Вестминстерде бұл үлес шамамен 0,6%, Бундестагта 2025 жылы шамамен 1,5% болды. Рәсімге байланған порталдар тұрақты нәтиже береді, ал рәсімнен тыс платформалар маңызын жоғалтады. Цифрлық қатысуды кеңейтудің дербес деректері, киберқауіпсіздік және алгоритмдік біржақтылық салаларындағы тәуекелдері талданды. Қазақстан үшін Құрылтайға жіберілетін петицияларға екі сатылы шекті деңгей, комитеттік қарау тәртібі, қаралу барысын ашық қадағалау және Қазақстан Халық Кеңесімен байланыс құру ұсынылады.
Zitieren
APA
Бейсенбаев, Е. (2026). ШЕТЕЛДІК ПАРЛАМЕНТТЕРДІ ЦИФРЛАНДЫРУ ТӘЖІРИБЕСІ: САЛЫСТЫРМАЛЫ ТАЛДАУ ЖӘНЕ ҚАЗАҚСТАНДА ҚОЛДАНУ МҮМКІНДІКТЕРІН БАҒАЛАУ. Адам әлемі, 28(4 (110)), 121-133. https://doi.org/10.48010/4cwc2834
Vancouver
Бейсенбаев Е. ШЕТЕЛДІК ПАРЛАМЕНТТЕРДІ ЦИФРЛАНДЫРУ ТӘЖІРИБЕСІ: САЛЫСТЫРМАЛЫ ТАЛДАУ ЖӘНЕ ҚАЗАҚСТАНДА ҚОЛДАНУ МҮМКІНДІКТЕРІН БАҒАЛАУ. Адам әлемі. 2026;28(4 (110)):121-133. doi:10.48010/4cwc2834
BibTeX
@article{2026,
author = {Бейсенбаев, Елнұр},
title = {ШЕТЕЛДІК ПАРЛАМЕНТТЕРДІ ЦИФРЛАНДЫРУ ТӘЖІРИБЕСІ: САЛЫСТЫРМАЛЫ ТАЛДАУ ЖӘНЕ ҚАЗАҚСТАНДА ҚОЛДАНУ МҮМКІНДІКТЕРІН БАҒАЛАУ},
journal = {Адам әлемі},
year = {2026},
volume = {28},
number = {4 (110)},
pages = {121--133},
doi = {10.48010/4cwc2834}
}
EUVIMED