Türkiye’de İllerin Vergi Kapasitesinin Kümeleme Analizi ve Entropy Temelli MARCOS Yöntemi ile Değerlendirilmesi
Uluslararası Sosyal Bilimler Akademi Dergisi · 15.07.2026 · (23) · 968-994
DOI: 10.47994/usbad.1936879 ↗Kurz gefasst
Fachartikel in der Zeitschrift Uluslararası Sosyal Bilimler Akademi Dergisi, online erschienen am 15.07.2026. Verfasst von Sevim Ağaç. Die Arbeit nennt 20 Literaturangaben.
Abstract (Originalsprache)
Bu çalışma, Türkiye'deki illerin vergilendirme kapasitesini çok boyutlu bir çerçevede ele almayı ve benzer yapısal özelliklere sahip illeri kümeleyerek küme içi performans farklılıklarını bulmayı amaçlamaktadır. Bu amaçla, Gelir İdaresi'nden toplanan ikincil veriler kullanılmış ve her 81 ili temsil eden sekiz gösterge analize dâhil edilmiştir. Bu göstergeler arasında kişisel gelir vergisi mükellefi sayısı, kurumlar vergisi mükellefi sayısı, vergi ile ilgili idari birim sayısı ve vergi dairesi sayısı yer almaktadır. Veri setinde büyük ölçek farklılıkları ve aykırı değerler bulunduğundan, birincil analizden önce logaritmik dönüşüm ve güçlü standardizasyon önceden uygulanmıştır. Daha sonra illeri sınıflandırmak için K-Means kümeleme algoritması kullanılmış ve küme sayısı Silhouette katsayısı kullanılarak seçilmiştir. Sonuçlar, Türkiye'deki illerin vergilendirme kapasitesinin iki küme halinde düzenlendiğini göstermektedir. Birinci küme, nispeten küçük vergi hacmine sahip illeri, ikinci küme ise daha büyük ekonomik ve kurumsal güce sahip ve önemli ölçüde büyük vergi hacmine sahip illeri içermektedir. Kümeleme adımından sonra, her kümede kriter ağırlığı Entropy yöntemine göre bağımsız olarak belirlenmiş ve sonuç olarak kümeye özgü vergi kapasitesinin belirleyicileri ortaya çıkarılmıştır. Bulgular, düşük ve orta ölçekli vergilendirme biçimleriyle karakterize edilen illerde vergi dairesi sayısı ve vergiyle ilgili toplam birimlerin rolünün daha belirleyici olduğunu, daha yüksek vergi kapasitesine sahip illerde ise ekonomik ve kurumsal değişkenlerin daha dengeli bir katkı sağladığını göstermektedir. Son olarak, MARCOS tekniği, performanslarına göre her küme içindeki illeri sıralamak için kullanılmıştır. Genel olarak, sonuçlar Türkiye'deki vergi kapasitesinin tek boyutlu bir eğilim göstermediğini, bunun yerine kümelerdeki idari altyapı, kurumsal derinlik ve ekonomik ölçeğin farklı karışımlarından etkilendiğini göstermektedir. Bu bağlamda araştırma, bölgesel vergi kapasitesini değerlendirmek için çok katmanlı ve entegre bir analitik çerçeve sunmaktadır.
Zitieren
APA
Ağaç, S. (2026). Türkiye’de İllerin Vergi Kapasitesinin Kümeleme Analizi ve Entropy Temelli MARCOS Yöntemi ile Değerlendirilmesi. Uluslararası Sosyal Bilimler Akademi Dergisi, 968-994. https://doi.org/10.47994/usbad.1936879
Vancouver
Ağaç S. Türkiye’de İllerin Vergi Kapasitesinin Kümeleme Analizi ve Entropy Temelli MARCOS Yöntemi ile Değerlendirilmesi. Uluslararası Sosyal Bilimler Akademi Dergisi. 2026:968-994. doi:10.47994/usbad.1936879
BibTeX
@article{Aa2026,
author = {Ağaç, Sevim},
title = {Türkiye’de İllerin Vergi Kapasitesinin Kümeleme Analizi ve Entropy Temelli MARCOS Yöntemi ile Değerlendirilmesi},
journal = {Uluslararası Sosyal Bilimler Akademi Dergisi},
year = {2026},
number = {23},
pages = {968--994},
doi = {10.47994/usbad.1936879}
}
EUVIMED