De veranderende epidemiologie van vectorziekten
Tijdschrift voor Geneeskunde en Gezondheidszorg · 01.08.2026
DOI: 10.47671/tvg.82.26.068 ↗Kurz gefasst
Fachartikel in der Zeitschrift Tijdschrift voor Geneeskunde en Gezondheidszorg, online erschienen am 01.08.2026. Verfasst von P. Lacor. Die Arbeit nennt 16 Literaturangaben.
Abstract (Originalsprache)
Het augustusnummer van het Tijdschrift voor Geneeskunde en Gezondheidszorg bevat een bijdrage over virusinfecties met “exotische” muggen in de rol van vector (1). Intuïtief maken wij dan de associatie met verre reizen. Maar, er is meer aan de hand. “Vector-borne diseases” of vectorziekten vertegenwoordigen 17% van alle infectieziekten wereldwijd en zijn verantwoordelijk voor meer dan 700.000 overlijdens per jaar (2, 3). Die vectoren zijn artropoden (zoals muggen en teken) die pathogene micro-organismen (virussen, parasieten of bacteriën) kunnen overdragen op een gastheer wanneer zij een bloedmaaltijd gebruiken (2). Het gaat over koortsige ziekten zoals bijvoorbeeld malaria, gele koorts, dengue, chikungunya en zika. Het risico om zo een infectie op te lopen, is het grootst in die delen van de wereld met een warm en vochtig klimaat (3). Maar, in de voorbije 2 decennia was er een merkelijke toename in incidentie en verdeling van sommige van deze ziekten in Europa (4, 5). Dat heeft deels te maken met de toenemende globalisering, meer intercontinentaal reisverkeer en handelstranport wereldwijd, wat de verspreiding van vectoren in de hand werkt (4, 6). Terugkerende reizigers kunnen inderdaad een door vectoren overgebrachte infectie oplopen als “importziekte” omdat zij tijdens hun verblijf in een endemische streek gestoken werden door exotische muggen. Maar toch wordt ook in Europa in toenemende mate “autochtone transmissie” van door muggen overdraagbare pathogenen beschreven (7). De transmissie gebeurt dan doordat een teruggekeerde reiziger met viremie in eigen land geprikt wordt door een mug die een geschikte vector is, daarbij het pathogene micro-organisme opneemt en het dan doorgeeft aan een nog niet geïnfecteerd iemand bij een volgende prik (6). Een essentiële voorwaarde voor dit mechanisme is uiteraard dat de vector zich in het nieuwe land gevestigd heeft en zich daar kan handhaven. Meer en meer wordt aangenomen dat de klimaatverandering in belangrijke mate dit process aandrijft (8, 9). Hogere temperaturen, andere neerslagpatronen en zachtere winters zouden de vestiging en verspreiding van vectorartropoden in voordien niet-endemische regio’s mogelijk maken. Het gaat dan vooral om muggen van het species Aedes, Anopheles en Culex, en “sandflies” van het species Phlebotomus (8). Het ectothermische karakter van deze artropoden, die de eigen lichaamstemperatuur niet kunnen reguleren, maakt hen zeer gevoelig aan externe klimaatomstandigheden. Daarnaast is de omgevingstemperatuur mee bepalend voor de maturatie en replicatie van de pathogenen die door die atropoden meegedragen worden (10, 11). Op dezelfde manier wordt overigens ook de natuurlijke epidemiologie beïnvloed van ziekten die reeds autochtoon waren in Europa, zoals leishmaniasis, met sandflies als vector, en infectie met West Nile-virus, met Culex-muggen als vector (8). Aedes albopictus of de Aziatische tijgermug, vector van arbovirussen zoals dengue en chikungunya, is een voorbeeld bij uitstek van een exotische muggensoort die zich gestaag blijft verspreiden over het Europese continent na daar voor het eerst verschenen te zijn in de late jaren 70. Zo werd de eerste autochtone uitbraak van chikungunya in Europa gedocumenteerd in Italië in 2007, en van dengue in Kroatië in 2010. Later volgden herhaalde uitbraken van deze ziekten in Italië, Frankrijk en Spanje (6, 12). België ligt op het pad van de verder noordwaartse verplaatsing van deze mug, die zich er in toenemende mate vestigt en ook overwintert. Dat is gebleken uit projecten van surveillance, zoals MEMO en MEMO+ (acroniem voor “Monitoring of Exotic Mosquitoes”) als onderdeel van het groter “National Environmental Health Action Plan” of NEHAP (13, 14, 15). Observaties in andere delen van de wereld hebben aangetoond dat plaatselijke uitbraken van virusziekte overgebracht door Aedes-muggen zich typisch voordeden met een interval van 5 tot 15 jaar nadat deze muggensoort zich gevestigd had (5, 16). Europese data lijken de mogelijkheid van een dergelijk patroon te ondersteunen, want zij tonen een sterke toename van autochtone gevallen van dengue in landen waar Aedes albopictus al sinds meerdere jaren gedijt (5). Deze bevindingen moeten ons er dus toe aanzetten om de kans op een ernstige infectieziekte overgebracht door muggen niet meer louter als een “ver-van-mijn-bedhypothese” weg te dringen wanneer in de anamnese een typische hint zoals “terugkeer van een verre reis” ontbreekt. Want hoewel nu misschien nog geen vaste prik in onze standaardlijst van differentiaaldiagnosen van een koortsige ziekte, kan de optie van een door muggen overdraagbare infectie in de toekomst mogelijk vaker het overwegen waard worden. Patrick Lacor, hoofdredacteur
Zitieren
APA
Lacor, P. (2026). De veranderende epidemiologie van vectorziekten. Tijdschrift voor Geneeskunde en Gezondheidszorg. https://doi.org/10.47671/tvg.82.26.068
Vancouver
Lacor P. De veranderende epidemiologie van vectorziekten. Tijdschrift voor Geneeskunde en Gezondheidszorg. 2026. doi:10.47671/tvg.82.26.068
BibTeX
@article{Lacor2026,
author = {Lacor, P.},
title = {De veranderende epidemiologie van vectorziekten},
journal = {Tijdschrift voor Geneeskunde en Gezondheidszorg},
year = {2026},
doi = {10.47671/tvg.82.26.068}
}
EUVIMED