Makâsidü’ş-Şerîa ve Tabii Hukuk İlişkisi
Tasavvur / Tekirdağ İlahiyat Dergisi · 29.06.2026 · 12 (1) · 77-113
DOI: 10.47424/tasavvur.1890293 ↗Kurz gefasst
Fachartikel in der Zeitschrift Tasavvur / Tekirdağ İlahiyat Dergisi, online erschienen am 29.06.2026. Verfasst von Sema Çakır. Die Arbeit nennt 55 Literaturangaben.
Abstract (Originalsprache)
Hukukun mahiyetine ilişkin tartışmalar özellikle hakların kaynağı ve değeri noktasında, tarih boyunca iki ana paradigma etrafında şekillenmiştir: Tabii hukuk ve pozitif hukuk. Tabii hukuk yaklaşımı, hukukun kaynağını insan fıtratında mündemiç bulunan sabit ilkelerden (Dürüst yaşama ilkesi (honeste vivere), başkasına zarar vermeme ilkesi (alterum non laedere), herkese hakkını verme ilkesi (suum cuique tribuere) ) alır. Bu düşünce çerçevesinde hukuk, beşerî otoritenin ya da siyasî iktidarın tensibine bağlı olmayan bilâkis akıl ve fıtratın ortak tecellisiyle ortaya çıkan evrensel ilkeler bütünüdür. İslam hukuk düşüncesinin ise bu iki paradigmatik kutbun ötesinde müstakil bir metodolojik doktrini haizdir. Zira İslam hukuku, ne pozitivizmin norm üretimindeki mutlak sekülerliğine indirgenebilir ne de klasik tabii hukuk kuramlarının tümüyle metafizik soyutlamalarına irca edilebilir. Nitekim tarihsel seyri ve usûlî işleyişi göz önüne alındığında, İslam hukukunun fıtrat, ahlak, maslahat ve adalet gibi ana referans noktaları üzerinden tabii hukuk teorileriyle kavramsal örtüşmeler içerdiği de göz ardı edilemez. Bu örtüşmelerin en bariz tezahürü, şer‘î hükümlerin illetlerini ve gayelerini açıklamaya matuf olan makâsıdü’ş-şerîa teorisidir. Bu çalışma, İslam hukuk sisteminde tabii hukuk fikriyle kurulabilecek irtibatı, makâsıdü’ş-şerîa açısından ele almayı hedeflemektedir. Zira makâsıd anlayışı, İslam hukukunun gai yorumunu (gayesel boyutunu) açığa çıkaran ve şer‘î hükümlerin ardında yatan hikmet ve maslahatları kavramsallaştıran bir çerçeve sunmaktadır. Bu bağlamda insanın yaratılış gayesi, adaletin ilâhî ve beşerî düzlemdeki tezahürleri, hukukun meşruiyet kaynağı gibi meseleler üzerinden İslam hukuku ile tabii hukuk anlayışı arasında bir irtibat kurma imkânı doğurmaktadır. Çalışmada, tabii hukuk nazariyesinin tarihî oluşum süreci ve bu düşüncenin dayandığı kavramlar fıkıh usûlündeki karşılıkları bağlamında irdelenecektir. Bu kavramsal yapı üzerine müesses olan içtihâdî yöntemlerin işlevi değerlendirilerek, İslam hukuku ile tabii hukuk doktrinleri arasındaki kesişim ve tenakuz noktaları tespit edilmeye çalışılacaktır.
Zitieren
APA
Çakır, S. (2026). Makâsidü’ş-Şerîa ve Tabii Hukuk İlişkisi. Tasavvur / Tekirdağ İlahiyat Dergisi, 12(1), 77-113. https://doi.org/10.47424/tasavvur.1890293
Vancouver
Çakır S. Makâsidü’ş-Şerîa ve Tabii Hukuk İlişkisi. Tasavvur / Tekirdağ İlahiyat Dergisi. 2026;12(1):77-113. doi:10.47424/tasavvur.1890293
BibTeX
@article{akr2026,
author = {Çakır, Sema},
title = {Makâsidü’ş-Şerîa ve Tabii Hukuk İlişkisi},
journal = {Tasavvur / Tekirdağ İlahiyat Dergisi},
year = {2026},
volume = {12},
number = {1},
pages = {77--113},
doi = {10.47424/tasavvur.1890293}
}
EUVIMED