Niyâzî-i Mısrî’nin Tevhid Kasidesinin Kozmolojik Deliller Açısından İncelenmesi
Bitlis Eren Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi · 30.06.2026 · 15 (1) · 111-124
DOI: 10.47130/bitlissos.1899750 ↗Kurz gefasst
Fachartikel in der Zeitschrift Bitlis Eren Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, online erschienen am 30.06.2026. Verfasst von Gıyasettin Emek und 1 weiteren Autor:innen. Die Arbeit nennt 32 Literaturangaben.
Abstract (Originalsprache)
Tevhid edebî bir tür olarak Allah’ın zâtı, sıfatları ve fiilleri etrafında şekillenen; O’nun birliğini, eşsiz oluşunu, mutlak kudretini ve yüceliğini konu edinen manzum ya da mensur eserlerin genel adıdır. Bu tarz eserlerde Tanrı, âlem ve insan hakkındaki düşünceler özellikle Kelâm ilmi ve İslam felsefesi çerçevesinde sistematik bir şekilde incelenmektedir. Bu disiplinler; Allah’ın varlığını, kâinatın yaratılışını, isim ve sıfatların âlemdeki tecellisini aklî ve naklî deliller ışığında sistematik bir biçimde ele alır. Kozmolojik delil ise evrenin başlangıcının olduğunu ve yoktan yaratıldığını savunan dolayısıyla bu düzenin bilinçli bir yaratıcı tarafından yaratıldığını temellendiren istidlalî bir argümandır. Bu çalışma, XVII. yüzyıl tasavvuf edebiyatının önemli temsilcilerinden Niyâzî-i Mısrî’nin tevhid türündeki şiirini kozmolojik deliller bağlamında, tasavvufî bakış açısı korunarak incelemeyi amaçlamaktadır. Araştırmanın ilk bölümünde kozmolojik deliller ayrıntılı biçimde ele alınmış ve çeşitli örneklerle açıklanarak kuramsal çerçeve oluşturulmuştur. İkinci aşamada Mısrî’nin düşünce dünyası ve tasavvufî şahsiyeti tanıtılmış; bu bağlamda üzerinde etkili olan isimlerden Muhyiddin İbnü’l-Arabî’nin vahdet-i vücûd anlayışına kısaca değinilmiştir. Ardından Mısrî’nin tevhid kasidesinin şekil ve muhteva özellikleri ortaya konulmuş ve şiir, kozmolojik deliller çerçevesinde metin merkezli bir yaklaşımla tahlil edilmiştir. Çalışma, bu çerçevede Mısrî’nin Tanrı, kâinat ve insan ilişkisini nasıl anlamlandırdığını ve tasavvufî düşünce ile kelâmî argümanları şiir dili içinde nasıl bütünleştirdiğini göstermeyi hedeflemektedir.
Zitieren
APA
Emek, G., & Sağlam, A. (2026). Niyâzî-i Mısrî’nin Tevhid Kasidesinin Kozmolojik Deliller Açısından İncelenmesi. Bitlis Eren Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 15(1), 111-124. https://doi.org/10.47130/bitlissos.1899750
Vancouver
Emek G, Sağlam A. Niyâzî-i Mısrî’nin Tevhid Kasidesinin Kozmolojik Deliller Açısından İncelenmesi. Bitlis Eren Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi. 2026;15(1):111-124. doi:10.47130/bitlissos.1899750
BibTeX
@article{Emek2026,
author = {Emek, Gıyasettin and Sağlam, Ayşe},
title = {Niyâzî-i Mısrî’nin Tevhid Kasidesinin Kozmolojik Deliller Açısından İncelenmesi},
journal = {Bitlis Eren Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi},
year = {2026},
volume = {15},
number = {1},
pages = {111--124},
doi = {10.47130/bitlissos.1899750}
}
EUVIMED