Türkiye’de Reel Efektif Döviz Kuru, Reel Efektif Döviz Kuru Belirsizliği, Dış Ticaret ve Reel Kesim Güven Endeksi: Karşılaştırmalı Zaman Serisi Modelleri ve Nedensellik İlişkileri
Bitlis Eren Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi · 30.06.2026 · 15 (1) · 1-16
DOI: 10.47130/bitlissos.1841032 ↗Kurz gefasst
Fachartikel in der Zeitschrift Bitlis Eren Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, online erschienen am 30.06.2026. Verfasst von Şiyar Canpolat und 1 weiteren Autor:innen. Die Arbeit nennt 28 Literaturangaben.
Abstract (Originalsprache)
Bu çalışmada Türkiye’nin Şubat 1994-Ağustos 2025 dönemine ait zaman serisi verileri kullanılarak iki temel amaç güdülmüştür. Birincisi, TÜFE temelli reel efektif döviz kuru (REER) değişkenini en iyi modelleyen zaman serisi modelini tespit etmek ve sonrasında olası reel efektif döviz kuru belirsizliği (CV-REER) değişkenini elde etmektir. İkincisi, bu iki değişkenin gerek kendi arasındaki gerekse dış ticaret (ihracat & ithalat) ve reel kesim güven endeksi değişkenleri ile olan nedensellik ilişkilerini araştırmaktır. Bu amaçlar doğrultusunda AR(I)MA modelleri, simetrik (ARCH, ARCH-M, GARCH, GARCH-M) ve asimetrik (EGARCH, TARCH, PARCH) koşullu değişen varyans modelleri ve Granger nedensellik testinden yararlanılmıştır. Elde edilen bulgular REER değişkeninin en iyi ve sorunsuz olarak AR(p) modelini takiben TARCH modeli ile modellendiğini göstermiştir. Sonrasında CV-REER değişkeni TARCH modeli üzerinden elde edilmiştir. Granger nedensellik testi bulgularına göre, REER ile CV-REER arasında iki yönlü nedensellik ilişkisi vardır. Bir başka bulgu ise bu iki değişkenin ihracatla herhangi bir nedensellik ilişkisinin olmaması şeklindedir. Bununla birlikte, REER ile ithalat arasında iki yönlü ve ithalattan CV-REER’e doğru tek yönlü nedensellik ilişkileri olduğu tespit edilmiştir. Son olarak, REER’den reel kesim güven endeksine doğru tek yönlü ve CV-REER ile reel kesim güven endeksi arasında ise iki yönlü nedensellik ilişkisi bulgularına ulaşılmıştır. Tüm bu bulgular, TCMB’nin finansal piyasaların asimetrik yapısını göz önüne alarak REER’i ve CV-REER’i yakından takip etmesi ve kur politikasını ekonominin ihtiyaçlarına göre belirlemesi gerektiğine işaret etmektedir.
Zitieren
APA
Canpolat, Ş., & Koç, S. (2026). Türkiye’de Reel Efektif Döviz Kuru, Reel Efektif Döviz Kuru Belirsizliği, Dış Ticaret ve Reel Kesim Güven Endeksi: Karşılaştırmalı Zaman Serisi Modelleri ve Nedensellik İlişkileri. Bitlis Eren Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 15(1), 1-16. https://doi.org/10.47130/bitlissos.1841032
Vancouver
Canpolat Ş, Koç S. Türkiye’de Reel Efektif Döviz Kuru, Reel Efektif Döviz Kuru Belirsizliği, Dış Ticaret ve Reel Kesim Güven Endeksi: Karşılaştırmalı Zaman Serisi Modelleri ve Nedensellik İlişkileri. Bitlis Eren Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi. 2026;15(1):1-16. doi:10.47130/bitlissos.1841032
BibTeX
@article{Canpolat2026,
author = {Canpolat, Şiyar and Koç, Sebahattin},
title = {Türkiye’de Reel Efektif Döviz Kuru, Reel Efektif Döviz Kuru Belirsizliği, Dış Ticaret ve Reel Kesim Güven Endeksi: Karşılaştırmalı Zaman Serisi Modelleri ve Nedensellik İlişkileri},
journal = {Bitlis Eren Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi},
year = {2026},
volume = {15},
number = {1},
pages = {1--16},
doi = {10.47130/bitlissos.1841032}
}
EUVIMED