EUVIMEDEUVIMED entdecken
Crossref

Türkiye’de Bakım Verenlerde Öz Yeterlilik: Sistematik Literatür İnceleme

Hasan Yücekaya, Yasemin Altınbaş

Samsun Sağlık Bilimleri Dergisi · 30.04.2026 · 11 (1) · 1-23

DOI: 10.47115/jshs.1837323 ↗

Kurz gefasst

Fachartikel in der Zeitschrift Samsun Sağlık Bilimleri Dergisi, online erschienen am 30.04.2026. Verfasst von Hasan Yücekaya und 1 weiteren Autor:innen. Die Arbeit nennt 25 Literaturangaben.

AbstractBibliografische AngabenZitierenVerwandte Studien

Abstract (Originalsprache)

Amaç: Bu çalışma, Türkiye’de bakım verenlerin öz yeterlilik düzeylerini ve bu durumu etkileyen faktörleri inceleyen tam metin makalelerin, belirlenen metodolojik ve klinik değişkenler açısından sistematik olarak incelenmesi amacıyla yapılmıştır. Yöntem: Araştırma, 1 Eylül – 31 Aralık 2024 tarihleri arasında; Science Direct, PubMed, Scopus, Google Scholar, CINAHL, TR Dizin ve DergiPark veri tabanları üzerinden gerçekleştirilmiştir. Taramada "bakım veren, öz yeterlilik; caregiver, self-efficacy" anahtar kelimeleri yıl ve dil sınırlaması olmaksızın kullanılmıştır. Dahil edilme kriterlerini karşılayan, Türkiye örnekleminde yapılmış ve tam metnine ulaşılabilen 14 makale inceleme kapsamına alınmıştır. Verilerin analizinde PRISMA akış diyagramı ve betimsel istatistiksel yöntemler (sayı, yüzde) kullanılmıştır. Bulgular: İncelenen makalelerin %64.29’unun tanımlayıcı desende olduğu ve %42.84’ünün 2021-2022 yılları arasında yayınlandığı saptanmıştır. Çalışmalarda veri toplama aracı olarak en sık anket yönteminin ve "Genel Öz Yeterlilik Ölçeği’nin tercih edildiği görülmüştür. İncelenen literatürde doğrudan ve sadece "bakım veren öz yeterliliğine" odaklanan spesifik bir çalışma bulunmadığı dikkat çekmiştir. İlişkisel analizlerde; bakım verenlerde öz yeterlilik ile bakım yükü ve aile yükü arasında negatif yönlü anlamlı bir ilişki tespit edilmiştir. Öz yeterlilik düzeyi arttıkça bakım ve aile yükünün azaldığı, yaşam kalitesinin ise arttığı saptanmıştır. Ayrıca, yüksek öz yeterlilik düzeyinin etkili baş etme becerileri ile ilişkili olduğu ve erkek bakım verenlerin öz yeterlilik algısının kadınlara oranla daha yüksek olduğu belirlenmiştir. Sonuç ve Öneriler: Türkiye’deki çalışmalar değerlendirildiğinde; bakım verme süresi, bakım yükü, bakım verenin yaşı, cinsiyeti, eğitim düzeyi ve sosyoekonomik durumu ile hastanın klinik tablosunun öz yeterlilik üzerinde belirleyici faktörler olduğu görülmüştür. Bakım verenlerin öz yeterliliklerini artırmaya yönelik cinsiyet duyarlı ve kanıta dayalı girişimlerin planlanması, bakım yükünün azaltılması ve yaşam kalitesinin yükseltilmesi açısından kritik öneme sahiptir.

Zitieren

APA

Yücekaya, H., & Altınbaş, Y. (2026). Türkiye’de Bakım Verenlerde Öz Yeterlilik: Sistematik Literatür İnceleme. Samsun Sağlık Bilimleri Dergisi, 11(1), 1-23. https://doi.org/10.47115/jshs.1837323

Vancouver

Yücekaya H, Altınbaş Y. Türkiye’de Bakım Verenlerde Öz Yeterlilik: Sistematik Literatür İnceleme. Samsun Sağlık Bilimleri Dergisi. 2026;11(1):1-23. doi:10.47115/jshs.1837323

BibTeX
@article{Ycekaya2026,
  author = {Yücekaya, Hasan and Altınbaş, Yasemin},
  title = {Türkiye’de Bakım Verenlerde Öz Yeterlilik: Sistematik Literatür İnceleme},
  journal = {Samsun Sağlık Bilimleri Dergisi},
  year = {2026},
  volume = {11},
  number = {1},
  pages = {1--23},
  doi = {10.47115/jshs.1837323}
}
Kostenlos starten →