Tanzimat ta Valilik Kurumu: Yetki Rejimi ve Merkezi Denetim (1839–1876)
Akademik Tarih ve Dusunce Dergisi · 23.07.2026
DOI: 10.46868/atdd.2026.1192 ↗Kurz gefasst
Fachartikel in der Zeitschrift Akademik Tarih ve Dusunce Dergisi, online erschienen am 23.07.2026. Verfasst von Hikmet Çil.
Abstract (Originalsprache)
Bu makale, Tanzimat döneminde (1839–1876) Osmanlı taşra idaresinin merkezileşme doğrultusunda yeniden yapılandırılması sürecinde valilik kurumunun geçirdiği dönüşümü incelemektedir. Çalışma, Cumhurbaşkanlığı Devlet Arşivleri Başkanlığı Osmanlı Arşivi belgeleri, Düstûr, Takvim-i Vekayi ve ilgili literatürün karşılaştırmalı analizi temelinde hazırlanmıştır. İnceleme, Tanzimat Fermanı ile birlikte valilerin klasik dönemde sahip oldukları geniş idarî, malî ve adlî yetkilerin sınırlandırıldığını; bu sınırlamanın meclisler, muhassıllık, defterdarlık, teftiş ve yargılama mekanizmaları aracılığıyla kurumsallaştırıldığını ortaya koymaktadır. Tanzimat'ın ilk evresinde valiler, merkezi denetimi güçlendirmek amacıyla karar alma süreçlerinden kısmen dışlanmış ve uygulayıcı bir konuma indirgenmiştir. Ancak muhassıllık ve meclis temelli düzenlemelerin taşrada idarî boşluklar ve asayiş sorunları doğurması, 1850'lerden itibaren valilik yetkilerinin yeniden gözden geçirilmesini zorunlu kılmıştır. Bu çerçevede teftiş uygulamaları yaygınlaştırılmış, 1852 ve 1855 düzenlemeleriyle valilere sınırlı ölçüde yetki iadesi yapılmış, 1864 ve 1871 Vilayet Nizamnameleriyle ise valilik kurumu merkezi otoritenin taşradaki temel temsilcisi olarak yeniden yapılandırılmıştır. Sonuç olarak çalışma, Tanzimat boyunca valilik kurumunun doğrusal bir yetki daraltması süreci yaşamadığını; aksine merkezi denetim ile idarî etkinlik arasında kurulan dinamik bir denge içerisinde modern devlet anlayışı doğrultusunda yeniden şekillendiğini göstermektedir.
Zitieren
APA
Çil, H. (2026). Tanzimat ta Valilik Kurumu: Yetki Rejimi ve Merkezi Denetim (1839–1876). Akademik Tarih ve Dusunce Dergisi. https://doi.org/10.46868/atdd.2026.1192
Vancouver
Çil H. Tanzimat ta Valilik Kurumu: Yetki Rejimi ve Merkezi Denetim (1839–1876). Akademik Tarih ve Dusunce Dergisi. 2026. doi:10.46868/atdd.2026.1192
BibTeX
@article{il2026,
author = {Çil, Hikmet},
title = {Tanzimat ta Valilik Kurumu: Yetki Rejimi ve Merkezi Denetim (1839–1876)},
journal = {Akademik Tarih ve Dusunce Dergisi},
year = {2026},
doi = {10.46868/atdd.2026.1192}
}
EUVIMED