IRK BİTİG’DE DOĞURMAK İLE İLGİLİ EYLEMLER
Uluslararası Uygur Araştırmaları Dergisi · 2022
DOI: 10.46400/uygur.1075970 ↗Kurz gefasst
Fachartikel in der Zeitschrift Uluslararası Uygur Araştırmaları Dergisi, 2022. Verfasst von Duygu Yavuz Öz. Die Arbeit nennt 65 Literaturangaben.
Abstract (Originalsprache)
Eski Uygur Türkçesi eserlerinden Irk Bitig’de “doğurmak” eyleminin tek bir sözcükle karşılanmadığı, “doğuran”ın kimliğine göre farklı eylemler kullanıldığı görülmektedir. Doğuranın insan veya hayvan olması noktasında ayrıştırılan sözcükler, hangi hayvanın doğurduğuna göre de kategorilendirilmiştir. Eserde devenin doğurması botula-, ineğin doğurması buzaġula- ve kelür-, atın doğurması ḳulunla-, insanın erkek çocuk doğurması urılan- eylemleri ile ifade edilmiştir. Bu çalışmada, Irk Bitig’de “doğurmak” anlamında kullanılan botula-, buzaġula-, kelür-, ḳulunla-, urılan- eylemlerinin tarihî ve çağdaş Türk yazı dillerindeki kullanımları incelenmiş ve bu inceleme sonucunda fonetik, morfolojik, semantik açıdan belli yargılara ulaşılmıştır. Botula-, buzaġula-, kelür-, ḳulunla- ve urılan- sözcüklerinin tarihî ve çağdaş dönemlerde büyük ölçüde aynı anlamlarla kullanılmaya devam ettiği, birçok değişkeye sahip olduğu, kelür- dışında aynı şekilde ekleştiği görülmüştür. Urılan- “erkek çocuk doğurmak” eylemi Irk Bitig dışında tespit edilemediği için bu eylem fonetik ve semantik açıdan değerlendirilememiştir. Doğu ve Batı Türklük sahası metinlerinde karşımıza çıkan bu eylemler Türk dilinin ayrıntıcı, bütüncül ve sürekli yapısına örnek teşkil etmektedir.
Zitieren
APA
Öz, D. Y. (2022). IRK BİTİG’DE DOĞURMAK İLE İLGİLİ EYLEMLER. Uluslararası Uygur Araştırmaları Dergisi. https://doi.org/10.46400/uygur.1075970
Vancouver
Öz DY. IRK BİTİG’DE DOĞURMAK İLE İLGİLİ EYLEMLER. Uluslararası Uygur Araştırmaları Dergisi. 2022. doi:10.46400/uygur.1075970
BibTeX
@article{z2022,
author = {Öz, Duygu Yavuz},
title = {IRK BİTİG’DE DOĞURMAK İLE İLGİLİ EYLEMLER},
journal = {Uluslararası Uygur Araştırmaları Dergisi},
year = {2022},
doi = {10.46400/uygur.1075970}
}
EUVIMED