EUVIMEDEUVIMED entdecken
Crossref

ANLAMA ETKİ EDEN BELÂGAT UNSURLARININ ÇEVİRİYE DOĞRU AKTARIMI: BÜYÜK DİL MODELLERİ ÜZERİNE KARŞILAŞTIRMALI BİR İNCELEME

Mehmet Emin Güzel

Uluslararası Dil Edebiyat ve Kültür Araştırmaları Dergisi · 30.06.2026 · 9 (2) · 690-708

DOI: 10.37999/udekad.1912495 ↗

Kurz gefasst

Fachartikel in der Zeitschrift Uluslararası Dil Edebiyat ve Kültür Araştırmaları Dergisi, online erschienen am 30.06.2026. Verfasst von Mehmet Emin Güzel. Die Arbeit nennt 35 Literaturangaben.

AbstractBibliografische AngabenZitierenVerwandte Studien

Abstract (Originalsprache)

Yapay zekâ temelli büyük dil modelleri (LLM), çeviri konusunda önemli mesafeler katetmiş olsa da şiir gibi imge yoğunluğu yüksek edebi türler, bu teknoloji için hala aşılması gereken önemli eşikler barındırır. Bu çalışma anlama doğrudan yansıyan ve çeviri sürecinde somut olarak tespiti mümkün olan belagat unsurlarının, büyük dil modelleri (LLM) tarafından ne derece doğru saptanabildiğini ortaya koymayı amaçlamaktadır. Bu kapsamda çeviri için beyân, meânî ve bedî’ ilimlerine konu olan klasik Arap şiirinden beyitler belirlenmiştir. Bu beyitler Gemini 3 Pro, ChatGPT-5.1 ve DeepSeek modelleri tarafından çevrilmiş ve bu çeviriler nitel karşılaştırmalı analiz yöntemiyle tahlil edilmiştir. Tahlil edilen 14 belâgat sanatında Gemini 6, DeepSeek 5, ChatGPT ise 4 başarı skorları elde etmiştir. ChatGPT ve DeepSeek paralel sonuçlar sergilerken, Gemini karmaşık yapıları aktarmadaki başarısıyla rakiplerinden ayrışmıştır. Ayrıca her üç modelin metaforik ifadeleri ve karineye dayalı mecâzî anlatımları kavramakta yetersiz kaldığı görülmüştür. Bu sonuçlar, modellerin edebi sanatları tespit etme konusunda gelişim gösterse de muhakeme noktasında hâlâ insan zihnine ihtiyaç duyduğunu kanıtlamaktadır.

Zitieren

APA

Güzel, M. E. (2026). ANLAMA ETKİ EDEN BELÂGAT UNSURLARININ ÇEVİRİYE DOĞRU AKTARIMI: BÜYÜK DİL MODELLERİ ÜZERİNE KARŞILAŞTIRMALI BİR İNCELEME. Uluslararası Dil Edebiyat ve Kültür Araştırmaları Dergisi, 9(2), 690-708. https://doi.org/10.37999/udekad.1912495

Vancouver

Güzel ME. ANLAMA ETKİ EDEN BELÂGAT UNSURLARININ ÇEVİRİYE DOĞRU AKTARIMI: BÜYÜK DİL MODELLERİ ÜZERİNE KARŞILAŞTIRMALI BİR İNCELEME. Uluslararası Dil Edebiyat ve Kültür Araştırmaları Dergisi. 2026;9(2):690-708. doi:10.37999/udekad.1912495

BibTeX
@article{Gzel2026,
  author = {Güzel, Mehmet Emin},
  title = {ANLAMA ETKİ EDEN BELÂGAT UNSURLARININ ÇEVİRİYE DOĞRU AKTARIMI: BÜYÜK DİL MODELLERİ ÜZERİNE KARŞILAŞTIRMALI BİR İNCELEME},
  journal = {Uluslararası Dil Edebiyat ve Kültür Araştırmaları Dergisi},
  year = {2026},
  volume = {9},
  number = {2},
  pages = {690--708},
  doi = {10.37999/udekad.1912495}
}
Kostenlos starten →