ANLAMA ETKİ EDEN BELÂGAT UNSURLARININ ÇEVİRİYE DOĞRU AKTARIMI: BÜYÜK DİL MODELLERİ ÜZERİNE KARŞILAŞTIRMALI BİR İNCELEME
Uluslararası Dil Edebiyat ve Kültür Araştırmaları Dergisi · 30.06.2026 · 9 (2) · 690-708
DOI: 10.37999/udekad.1912495 ↗Kurz gefasst
Fachartikel in der Zeitschrift Uluslararası Dil Edebiyat ve Kültür Araştırmaları Dergisi, online erschienen am 30.06.2026. Verfasst von Mehmet Emin Güzel. Die Arbeit nennt 35 Literaturangaben.
Abstract (Originalsprache)
Yapay zekâ temelli büyük dil modelleri (LLM), çeviri konusunda önemli mesafeler katetmiş olsa da şiir gibi imge yoğunluğu yüksek edebi türler, bu teknoloji için hala aşılması gereken önemli eşikler barındırır. Bu çalışma anlama doğrudan yansıyan ve çeviri sürecinde somut olarak tespiti mümkün olan belagat unsurlarının, büyük dil modelleri (LLM) tarafından ne derece doğru saptanabildiğini ortaya koymayı amaçlamaktadır. Bu kapsamda çeviri için beyân, meânî ve bedî’ ilimlerine konu olan klasik Arap şiirinden beyitler belirlenmiştir. Bu beyitler Gemini 3 Pro, ChatGPT-5.1 ve DeepSeek modelleri tarafından çevrilmiş ve bu çeviriler nitel karşılaştırmalı analiz yöntemiyle tahlil edilmiştir. Tahlil edilen 14 belâgat sanatında Gemini 6, DeepSeek 5, ChatGPT ise 4 başarı skorları elde etmiştir. ChatGPT ve DeepSeek paralel sonuçlar sergilerken, Gemini karmaşık yapıları aktarmadaki başarısıyla rakiplerinden ayrışmıştır. Ayrıca her üç modelin metaforik ifadeleri ve karineye dayalı mecâzî anlatımları kavramakta yetersiz kaldığı görülmüştür. Bu sonuçlar, modellerin edebi sanatları tespit etme konusunda gelişim gösterse de muhakeme noktasında hâlâ insan zihnine ihtiyaç duyduğunu kanıtlamaktadır.
Zitieren
APA
Güzel, M. E. (2026). ANLAMA ETKİ EDEN BELÂGAT UNSURLARININ ÇEVİRİYE DOĞRU AKTARIMI: BÜYÜK DİL MODELLERİ ÜZERİNE KARŞILAŞTIRMALI BİR İNCELEME. Uluslararası Dil Edebiyat ve Kültür Araştırmaları Dergisi, 9(2), 690-708. https://doi.org/10.37999/udekad.1912495
Vancouver
Güzel ME. ANLAMA ETKİ EDEN BELÂGAT UNSURLARININ ÇEVİRİYE DOĞRU AKTARIMI: BÜYÜK DİL MODELLERİ ÜZERİNE KARŞILAŞTIRMALI BİR İNCELEME. Uluslararası Dil Edebiyat ve Kültür Araştırmaları Dergisi. 2026;9(2):690-708. doi:10.37999/udekad.1912495
BibTeX
@article{Gzel2026,
author = {Güzel, Mehmet Emin},
title = {ANLAMA ETKİ EDEN BELÂGAT UNSURLARININ ÇEVİRİYE DOĞRU AKTARIMI: BÜYÜK DİL MODELLERİ ÜZERİNE KARŞILAŞTIRMALI BİR İNCELEME},
journal = {Uluslararası Dil Edebiyat ve Kültür Araştırmaları Dergisi},
year = {2026},
volume = {9},
number = {2},
pages = {690--708},
doi = {10.37999/udekad.1912495}
}
EUVIMED