Daraltılmış Organon Kapsayıcılığında Endülüs Mantığının Tematik Gelişimi
Eskiyeni · 30.06.2026 · (62) · 849-872
DOI: 10.37697/eskiyeni.1801888 ↗Kurz gefasst
Fachartikel in der Zeitschrift Eskiyeni, online erschienen am 30.06.2026. Verfasst von Muhammet Nasih Ece. Die Arbeit nennt 46 Literaturangaben.
Abstract (Originalsprache)
Amaç: Kaynaklar, bugünkü İspanya sınırları içinde 10.-13. yüzyıllarda faaliyet göstermiş on beş mantıkçı isimden bahsetmektedir. Ancak bunlardan yedi ismin mantık metinleri günümüze ulaşmıştır. Bu makale, metinleri günümüze ulaşmış mantıkçıların eserlerine dayanarak tematik bir Endülüs mantık anlayışını ortaya çıkarmayı amaçlamaktadır. Belirlenen temalar, daraltılmış organon olarak ifade edilebilecek klasik mantığın çekirdek problemleri olan kavram, önerme, kıyas ve bunlara hazırlık olarak mantık felsefesini içermektedir. Endülüs medeniyetinin entelektüel yapısının daha iyi anlaşılması açısından felsefe ve bilimin ayrılmaz bir parçası olan bu dönemin mantık düşüncesinin ortaya konulması, düşünce tarihi açısından önem arz etmektedir.Yöntem: Bu çalışmada, adı geçen problemler çerçevesinde doküman inceleme tekniğiyle birinci elden eserler kullanılarak öncelikle Endülüs mantığının genel yaklaşımı ortaya konulmaya çalışılmıştır. Genelin yanında özel olanın da kendinden bir değere sahip olduğu anlayışından hareketle problemli noktalarda geleneğe aykırı tutum sergileyen bazı mantıkçıların görüşlerine de yer verilmiştir. Bu yöntemle elde edilen veriler çalışmanın bulguları olarak değerlendirilmiştir.Bulgular: Bu iki boyutlu soruşturmayla Endülüs mantığının hem genel yapısı hem de bu yapıdaki özel ve farklı hususların görülmesi sağlanmıştır. Genel olarak Endülüs’te Aristoteles ve Fârâbî metinlerine bağlı bir mantık anlayışının benimsendiği görülmektedir. Bu; kategorilerin ele alınışında, beş tümel teorisinde, önermelerin çeşitli problemlerinde ve kıyas anlayışında açık bir biçimde görülebilmektedir. Bununla birlikte, bazı mantıkçıların özellikle önermenin karşı-olum ilişkisi, döndürme ve şartlı önermeler gibi konularda gelenekten farklı düşünceler geliştirdikleri de tespit edilmiştir.Sonuç: Bugüne kadar Endülüs mantığı hakkında yapılan çalışmalar, çoğunlukla belli bir filozof veya özel bir konu etrafında şekillenmiştir. Endülüs mantığını bir bütün olarak ele alan çalışmalar olsa da bunlar tematik bir yaklaşım sergilemekten ziyade mantıkçıların yaşam ve eserlerine dönük tanıtıcı nitelikte kalmıştır. Bu bağlamda bu çalışmamız, tematik bir Endülüs mantığını ortaya koyması ve buna bağlı olarak bir Endülüs mantık karakteristiğinin tespitine imkân sağlaması bakımından akademik bir ihtiyacı karşılamaya çalışmaktadır.
Zitieren
APA
Ece, M. N. (2026). Daraltılmış Organon Kapsayıcılığında Endülüs Mantığının Tematik Gelişimi. Eskiyeni, 849-872. https://doi.org/10.37697/eskiyeni.1801888
Vancouver
Ece MN. Daraltılmış Organon Kapsayıcılığında Endülüs Mantığının Tematik Gelişimi. Eskiyeni. 2026:849-872. doi:10.37697/eskiyeni.1801888
BibTeX
@article{Ece2026,
author = {Ece, Muhammet Nasih},
title = {Daraltılmış Organon Kapsayıcılığında Endülüs Mantığının Tematik Gelişimi},
journal = {Eskiyeni},
year = {2026},
number = {62},
pages = {849--872},
doi = {10.37697/eskiyeni.1801888}
}
EUVIMED