EUVIMEDEUVIMED entdecken
Crossref

Câhiliye’den İslâm’a Sesin Göstergesel Kullanımı Üzerine Edimbilimsel Bir Analiz

Murat Oltulu

Eskiyeni · 31.03.2026 · (61) · 449-473

DOI: 10.37697/eskiyeni.1801866 ↗

Kurz gefasst

Fachartikel in der Zeitschrift Eskiyeni, online erschienen am 31.03.2026. Verfasst von Murat Oltulu. Die Arbeit nennt 78 Literaturangaben. Gefördert von: Herhangi bir fon, hibe veya başka bir destek alınmamıştır..

AbstractBibliografische AngabenZitierenVerwandte Studien

Abstract (Originalsprache)

Amaç: Câhiliye dönemi Arap toplumu, sert doğa ve iklim koşulları altında gelişmiş; imkânların sınırlılığı nedeniyle sözlü kültürün ağır bastığı, sesin ve sözün sosyal hayatta belirleyici olduğu bir kültür tipi oluşturmuştur. Üstünlük yarışının hâkim olduğu bu toplumda yüksek sesle konuşmak, sadece bir iletişim biçimi değil, aynı zamanda toplumsal şeref ve kabilevi ayrıcalıkların dışavurumu olarak görülmüştür. Sesi yüksek çıkan kişi daha asil, alçak sesle konuşansa daha aşağı bir konumda kabul edilmiştir. Bu kültürel bağlamda sesin işlevi yalnızca iletişim değil, ortak sembolik anlamlar yüklenmiş bir göstergedir. İletişimin temel bileşenlerinden olan sesin, bu toplumsal yapıda nasıl bir asalet ve otorite göstergesi olarak kullanıldığı ve İslâm’ın bu algıya yönelik gerçekleştirmeye çalıştığı zihniyet dönüşümü, çalışmanın problematiğini oluşturmaktadır. Bu bağlamda çalışma, Câhiliye ve İslâm dönemlerinde sesin kullanım farklılıklarını ve konu hakkında Kur’an’da geçen düzenlemelerin sosyo-kültürel bağlamda tasvir ve tahlilini amaçlamaktadır. Sesin bir asalet göstergesi olmaktan çıkarılıp ahlâkî bir ölçüte bağlanması sürecini, disiplinler arası bir bakışla ortaya koyması ve İslâm’ın gerçekleştirmeyi hedeflediği kültürel dönüşümü görünür kılması bakımından çalışma önemlidir.Yöntem: Çalışmada, edimbilimsel bir yaklaşım izlenmiştir. Edimbilim, sözcelem bağlamını, faillerin niyet ve toplumsal konumlarını dikkate alarak anlam üretim süreçlerini incelemeyi mümkün kıldığından, araştırma için yöntemsel yaklaşım olarak tercih edilmiştir. Ayrıca tefsir literatürü taranmış; şahit getirilen şiirler ve Kur’an ayetleri nitel analiz yöntemiyle incelenmiştir.Bulgular: Çalışmada, Câhiliye dönemi Arap toplumunda kıt kaynaklara dayalı bir yaşam biçimi geliştiği bulgulanmıştır. Bu zorlu koşullar, sözlü kültürün ve kabileci toplumsal yapının baskın hâle gelmesine yol açmıştır. Sözlü kültürün merkezinde yer alan ses ve söz, kabileler arası üstünlük yarışının ve sınıflı toplumsal yapının belirleyici olduğu bu bağlamda, statü ve güç ilişkilerinin sembolik taşıyıcılarından birine dönüşmüştür. Ancak İslâm, Kur’an’ın ortaya koyduğu ilkelerle bu kültürel algıya müdahale etmiş; yüksek ve buyurgan sesi değersizleştirmiştir. Kur’an’da bu tür sesler Arap kültüründe hoş karşılanmayan bir hayvan sesiyle –eşeğin sesiyle– benzeştirilerek, üstünlük aracı olma işlevinden çıkarılmıştır. Böylece ses, bireyin toplumsal statüsünü sergileme göstergesi olmak yerine; ölçülülük ilkesi çerçevesinde yeniden konumlandırılmıştır.Sonuç: Neticede, iletişimin karakterinin dönüştürüldüğü ve toplumsal ilişkilerde itidal temelli bir kavrayış biçiminin oluşturulduğu bulgulanmıştır. Çalışmanın özgünlüğü, toplumsal olguların sosyo-psikolojik yönlerini derinlemesine incelemeyi mümkün kılan edimbilimsel yaklaşımdan kaynaklanmaktadır. Bu sayede, İslâm’ın gerçekleştirdiği kültürel dönüşümün anlaşılmasına, bağlamsal ve tarihsel koşullar üzerinden katkı sunulmuştur. Çalışmanın, günümüz toplumlarında iletişimde güç, statü ve temsil ilişkilerini dinî perspektifle anlamak ve değer temelli değerlendirmeler yapmak bakımından bir örnek sunduğu söylenebilir. Tefsir alanında edimbilimsel yaklaşımla yapılacak çalışmaların bu hattı genişletebileceği ve alanda daha derin bir kavrayış geliştirebileceği düşünülmektedir.

Förderung

  • Herhangi bir fon, hibe veya başka bir destek alınmamıştır.

Zitieren

APA

Oltulu, M. (2026). Câhiliye’den İslâm’a Sesin Göstergesel Kullanımı Üzerine Edimbilimsel Bir Analiz. Eskiyeni, 449-473. https://doi.org/10.37697/eskiyeni.1801866

Vancouver

Oltulu M. Câhiliye’den İslâm’a Sesin Göstergesel Kullanımı Üzerine Edimbilimsel Bir Analiz. Eskiyeni. 2026:449-473. doi:10.37697/eskiyeni.1801866

BibTeX
@article{Oltulu2026,
  author = {Oltulu, Murat},
  title = {Câhiliye’den İslâm’a Sesin Göstergesel Kullanımı Üzerine Edimbilimsel Bir Analiz},
  journal = {Eskiyeni},
  year = {2026},
  number = {61},
  pages = {449--473},
  doi = {10.37697/eskiyeni.1801866}
}
Kostenlos starten →