EUVIMEDEUVIMED entdecken
Crossref

David Hume'un Teleolojik Argüman Eleştirisinin Eleştirisi

Abdullah Pakoğlu

Eskiyeni · 30.06.2026 · (62) · 953-974

DOI: 10.37697/eskiyeni.1597037 ↗

Kurz gefasst

Fachartikel in der Zeitschrift Eskiyeni, online erschienen am 30.06.2026. Verfasst von Abdullah Pakoğlu. Die Arbeit nennt 46 Literaturangaben.

AbstractBibliografische AngabenZitierenVerwandte Studien

Abstract (Originalsprache)

Amaç: Bu çalışma; David Hume’un Doğal Din Üzerine Diyaloglar adlı eserinde teleolojik argümana (tasarım delili) yönelttiği eleştirilerin, felsefî literatürde çoğu kez “teleolojik argümanı bitirici” bir kesinlikte olduğu şeklinde sunulmasına karşın, söz konusu eleştirilerin güçlü olmakla birlikte tartışmaya açık varsayımlar taşıdığını göstermeyi amaçlamaktadır. Bu amaç doğrultusunda, teleolojik argümanın tarihsel biçimi ile çağdaş (özellikle “ince ayar” temelli) varyantları arasındaki metodolojik farkların Hume eleştirilerinin kapsamını nasıl değiştirdiği de tartışmaya dâhil edilmiştir.Yöntem: Nitel araştırma yöntemi kullanılan araştırmada veri kaynağı olarak Hume’un birincil metni ile ilgili ikincil literatür incelenmiştir. Literatür taraması kapsamında Türkiye’de ve uluslararası platformlarda tez–makale–kitap taramaları yapılmış; doğrudan “Hume’un teleolojik eleştirilerinin eleştirisi” odağında çalışmaların sınırlı olduğu tespitinden hareketle metin çözümlemesi eleştirel bir perspektifle mümkün ölçüde derinleştirilmiştir. Veri çözümlemesinde betimsel ve kavramsal içerik analizi birlikte kullanılmış olmakla birlikte ağırlıklı olarak hermeneutik / kavramsal analiz yapılmış; Hume’un argüman şemaları, öncül–sonuç ilişkileri ve alternatif açıklama yükleri (olasılık, açıklama gücü, yalınlık) üzerinden yeniden yapılandırılmıştır.Bulgular: Bulgular, Hume’un eleştirilerinin teleolojik delili bütünüyle çürütmediğini; (i) analoji eleştirisinin modern ince ayar ve olasılıklı çıkarım yaklaşımları karşısında kapsam kaybına uğradığını, (ii) “çoklu tasarımcı” varsayımının ampirik temelden yoksun spekülatif bir açılım olduğunu, (iii) kötülük/kusurlu tasarım itirazının “tasarımcı” sonucundan ziyade tasarımcının ahlaki niteliklerine ilişkin ayrı bir tartışma doğurduğunu, (iv) Hume’un şüpheciliğinin teleolojik argümanların daha rafine formlara evrilmesine metodolojik zemin sağladığını göstermektedir.Sonuç: Çalışma, Hume eleştirilerinin güncel din felsefesi tartışmalarında “nihai ret” olarak değil, argümanı dönüştüren eleştirel bir eşik olarak okunması gerektiği sonucuna ulaşır. Bu yönüyle çalışma, bilim–din ilişkisi, açıklama türleri ve olasılıksal akıl yürütme gibi çağdaş başlıklarla bağlantı kurarak literatüre dengeli bir katkı sunar. Gelecek araştırmalar için, Hume’un çağdaşları (Reid, Beattie, Campbell) ile sistematik karşılaştırmaların genişletilmesi; ince ayar argümanının farklı olasılık modelleriyle (Bayesçi çerçeve vb.) değerlendirilmesi ve “kötülük” itirazının tasarım argümanından bağımsız ahlâkî-teolojik tartışmalarla ayrıştırılması önerilmektedir.

Zitieren

APA

Pakoğlu, A. (2026). David Hume'un Teleolojik Argüman Eleştirisinin Eleştirisi. Eskiyeni, 953-974. https://doi.org/10.37697/eskiyeni.1597037

Vancouver

Pakoğlu A. David Hume'un Teleolojik Argüman Eleştirisinin Eleştirisi. Eskiyeni. 2026:953-974. doi:10.37697/eskiyeni.1597037

BibTeX
@article{Pakolu2026,
  author = {Pakoğlu, Abdullah},
  title = {David Hume'un Teleolojik Argüman Eleştirisinin Eleştirisi},
  journal = {Eskiyeni},
  year = {2026},
  number = {62},
  pages = {953--974},
  doi = {10.37697/eskiyeni.1597037}
}
Kostenlos starten →