OSMANLI MODERNLEŞMESİNDEN CUMHURİYET DÖNEMİNE ERMENİ AZINLIĞIN TARİHSEL SÜREÇTE (1839-2011) DİNİ, SOSYOLOJİK VE YASAL STATÜLERİNİN DEĞERLENDİRİLMESİ
Ermeni Araştırmaları · 11.11.2026 · (80) · 243-275
DOI: 10.36542/erma.1912626 ↗Kurz gefasst
Fachartikel in der Zeitschrift Ermeni Araştırmaları, online erschienen am 11.11.2026. Verfasst von Cabir Osmanlı und 1 weiteren Autor:innen. Die Arbeit nennt 51 Literaturangaben.
Abstract (Originalsprache)
Bu çalışma, Osmanlı İmparatorluğu’ndan Türkiye Cumhuriyeti’ne geçiş sürecinde Ermeni toplumunun dini, hukuki, idari ve sosyo-kültürel statüsünde meydana gelen dönüşümü tarihsel bir perspektifle ele almaktadır. Klasik dönemde “millet sistemi” ve “istimâlet” politikası çerçevesinde dini ve kültürel özerkliğe sahip olan Ermeni Cemaati, Fransız Devrimi’nden sonra 19. yüzyılda yaygınlaşan milliyetçilik akımları ve modernleşmenin sonucunda gerçekleşen Tanzimat (1839) ve Islahat Fermanı (1856) ile eşit vatandaşlık idealinin hukuki temelleri atılmıştır. Bu yenilikçi durumun yasalaşmasından önce Osmanlı Devleti’nde yaşayan azınlık gayri müslimler, “Zımmi” statüsünde muamele görmüşlerdir. Her iki yasadan sonra Ermeni Milleti özelinde 1863’de “Ermeni Milleti Nizamnamesi” ile cemaat yönetimi sivil ve demokratik bir kurumsallaşmaya tabi tutulmuştur.Çalışma, bu hukuki iyileşmelere rağmen, özellikle 19. yüzyılın son çeyreğinde Doğu Anadolu’daki idari boşluklar, toprak mülkiyeti krizleri ve askeri entegrasyondaki yapısal sorunların toplumsal gerilimi tırmandırdığını vurgulamaktadır. Berlin Kongresi ile Ermeni Meselesi’nin uluslararası diplomasinin bir unsuru haline gelmesi, Bab-ı Âli üzerindeki dış baskıları artırmıştır. Birinci Dünya Savaşı konjonktüründe çıkarılan 1915 Sevk ve İskân Kanunu, güvenlik gerekçesiyle bireysel hakların askıya alındığı ve klasik tebaa hukukundan kopuşun yaşandığı en kritik kırılma noktasını teşkil etmektedir.Cumhuriyet döneminde ise 1923 Lozan Barış Antlaşması, azınlık statüsünü dini aidiyet temelinde yeniden tanımlayarak Ermeni toplumunu Türkiye Cumhuriyeti’nin üniter yapısı içerisinde anayasal güvenceye kavuşturmuştur. Soyadı Kanunu ve Vakıflar Kanunu gibi düzenlemelerle azınlıkların kamusal entegrasyonu ve mülkiyet haklarının korunması hedeflenmiş; özellikle 2000’li yıllardaki AB uyum yasalarıyla tarihsel mülkiyet asimetrileri giderilmeye çalışılmıştır. Makale, Ermeni toplumunun bu tarihsel serüvenini, imparatorluk bakiyesinden ulus-devlet yurttaşlığına evrilen kolektif bir modernleşme tecrübesi olarak nitelendirmektedir.
Zitieren
APA
Osmanlı, C., & Musullu, B. (2026). OSMANLI MODERNLEŞMESİNDEN CUMHURİYET DÖNEMİNE ERMENİ AZINLIĞIN TARİHSEL SÜREÇTE (1839-2011) DİNİ, SOSYOLOJİK VE YASAL STATÜLERİNİN DEĞERLENDİRİLMESİ. Ermeni Araştırmaları, 243-275. https://doi.org/10.36542/erma.1912626
Vancouver
Osmanlı C, Musullu B. OSMANLI MODERNLEŞMESİNDEN CUMHURİYET DÖNEMİNE ERMENİ AZINLIĞIN TARİHSEL SÜREÇTE (1839-2011) DİNİ, SOSYOLOJİK VE YASAL STATÜLERİNİN DEĞERLENDİRİLMESİ. Ermeni Araştırmaları. 2026:243-275. doi:10.36542/erma.1912626
BibTeX
@article{Osmanl2026,
author = {Osmanlı, Cabir and Musullu, Baki},
title = {OSMANLI MODERNLEŞMESİNDEN CUMHURİYET DÖNEMİNE ERMENİ AZINLIĞIN TARİHSEL SÜREÇTE (1839-2011) DİNİ, SOSYOLOJİK VE YASAL STATÜLERİNİN DEĞERLENDİRİLMESİ},
journal = {Ermeni Araştırmaları},
year = {2026},
number = {80},
pages = {243--275},
doi = {10.36542/erma.1912626}
}
EUVIMED