Determinizm i wolna wola w doktrynie prawa karnego – wybrane konteksty. Propozycja kompatybilistyczna
Archiwum Filozofii Prawa i Filozofii Społecznej · 25.06.2026 · 47 (2) · 22-40
DOI: 10.36280/afpifs.2026.2.22 ↗Kurz gefasst
Fachartikel in der Zeitschrift Archiwum Filozofii Prawa i Filozofii Społecznej, online erschienen am 25.06.2026. Verfasst von Kamil Jesiołowski. Die Arbeit nennt 46 Literaturangaben. Der Volltext ist frei zugänglich (Open Access, CC BY 4.0).
Abstract (Originalsprache)
Celem artykułu jest przedstawienie stanowisk prezentowanych w polskiej doktrynie prawa karnego odnośnie do determinizmu i wolnej woli. Wydaje się, że w doktrynie przeważa podejście inkompatybilistyczne oraz libertariańskie. Natomiast w artykule przyjmuję pozycję kompatybilistyczną, inspirowaną koncepcją M.S. Moore’a wyłożoną w jego książce pt. Mechanical Choices. W tekście bronię tezy, że odpowiedzialność karna daje się utrzymać niezależnie od prawdziwości bądź nieprawdziwości determinizmu. Obrona tej tezy wymagała odniesienia się do konkretnych argumentów pojawiających się w polskiej doktrynie prawa karnego. Na ich podstawie wyodrębniłem główne stanowiska przedstawicieli doktryny, tj.: a) stanowisko, zgodnie z którym determinizm wyłącza sens prawa karnego; b) stanowisko, zgodnie z którym istnieje „dobry” częściowy determinizm oraz „zły” skrajny determinizm; c) stanowisko, zgodnie z którym determinizm nie jest uzasadniony w świetle zdrowego rozsądku; d) stanowisko, zgodnie z którym indeterminizm, bardziej niż determinizm, możliwy jest do przyjęcia w orzecznictwie sądowym; e) stanowisko opisujące determinizm w kontekście wolnej woli, bez wartościowania i oceniania. Konkluduję, że wbrew inkompatybilizmowi przebudowanie podstaw odpowiedzialności karnej nie byłoby bynajmniej konieczne, nawet jeżeli uznać, że świat jest deterministyczny, zaś stanowiska a)-d), po głębszej analizie, mogą zostać osłabione – jeżeli nie odrzucone.
Zitieren
APA
Jesiołowski, K. (2026). Determinizm i wolna wola w doktrynie prawa karnego – wybrane konteksty. Propozycja kompatybilistyczna. Archiwum Filozofii Prawa i Filozofii Społecznej, 47(2), 22-40. https://doi.org/10.36280/afpifs.2026.2.22
Vancouver
Jesiołowski K. Determinizm i wolna wola w doktrynie prawa karnego – wybrane konteksty. Propozycja kompatybilistyczna. Archiwum Filozofii Prawa i Filozofii Społecznej. 2026;47(2):22-40. doi:10.36280/afpifs.2026.2.22
BibTeX
@article{Jesioowski2026,
author = {Jesiołowski, Kamil},
title = {Determinizm i wolna wola w doktrynie prawa karnego – wybrane konteksty. Propozycja kompatybilistyczna},
journal = {Archiwum Filozofii Prawa i Filozofii Społecznej},
year = {2026},
volume = {47},
number = {2},
pages = {22--40},
doi = {10.36280/afpifs.2026.2.22}
}
EUVIMED