Pantheismusstreit, natura i dialektyka oświecenia
Civitas. Studia z Filozofii Polityki · 2022
DOI: 10.35757/civ.2021.29.03 ↗Kurz gefasst
Fachartikel in der Zeitschrift Civitas. Studia z Filozofii Polityki, 2022. Verfasst von Marek Woszczek. Die Arbeit nennt 78 Literaturangaben.
Abstract (Originalsprache)
Tak zwany spór o panteizm był istotnym wydarzeniem filozoficznym w niemieckim krajobrazie intelektualnym dwóch ostatnich dekad XVIII wieku, który spowodował jednocześnie odrodzenie zainteresowania Spinozą w Niemczech. Istnieje ogromna literatura dotycząca tego sporu z perspektywy zarówno filozoficznej, jak i czysto historiograficznej, jednakże pomimo intensywnie dyskutowanej tetralogii Jonathana I. Israela na temat historii oświecenia, wciąż brakuje nowej, szerszej debaty wokół relacji sporu o panteizm do globalnej dynamiki późnego oświecenia i jego wewnętrznych napięć. W artykule omawiane są kluczowe idee sformułowane przez Herdera, Goethego, Fichtego, Kanta, Schleiermachera i Novalisa jako odpowiedzi na 'wyzwanie panteistyczne', które w formie prowokacji przedstawił Jacobi, a następnie pokazane jest, w jaki sposób ujawniają one pewne zasadnicze ideologiczne napięcia typowe dla nowoczesności. Wskazane są dwie podstawowe osie jako środki ciężkości całego sporu: oś transcendencji/immanencji oraz oś autonomii/heteronomii. Twierdzi się, że historyczny fenomen 'panteizmu' nie powinien być a priori wiązany z pewnym konkretnym emancypacyjnym potencjałem, lecz raczej potraktowany jako rodzaj 'soczewki' albo 'narzędzia sondującego' słabe punkty oświecenia i jego zaniedbane problemy, które w wielu przypadkach zostały wykorzystane przez kontroświeceniową reakcję. Podkreśla się jednak, że panteizm jako idea odegrał fundamentalną rolę w szybkim procesie de-eschatologizacji i jednocześnie jest znaczącym symptomem politycznej reorientacji w obrębie nowoczesności w sposób, który jednak nie ma nic wspólnego z tak zwaną klasyczną 'tezą o sekularyzacji' Löwitha, Schmitta czy Taubesa.
Zitieren
APA
Woszczek, M. (2022). Pantheismusstreit, natura i dialektyka oświecenia. Civitas. Studia z Filozofii Polityki. https://doi.org/10.35757/civ.2021.29.03
Vancouver
Woszczek M. Pantheismusstreit, natura i dialektyka oświecenia. Civitas. Studia z Filozofii Polityki. 2022. doi:10.35757/civ.2021.29.03
BibTeX
@article{Woszczek2022,
author = {Woszczek, Marek},
title = {Pantheismusstreit, natura i dialektyka oświecenia},
journal = {Civitas. Studia z Filozofii Polityki},
year = {2022},
doi = {10.35757/civ.2021.29.03}
}
EUVIMED