YAPAY ZEKÂ VE İNSAN DİLİ: DOĞAL DİL İŞLEME SİSTEMLERİNİN GELİŞİMİ ÜZERİNE BİR DOKÜMAN ANALİZİ
Çukurova Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi · 17.06.2026 · 35
DOI: 10.35379/cusosbil.1694552 ↗Kurz gefasst
Fachartikel in der Zeitschrift Çukurova Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, online erschienen am 17.06.2026. Verfasst von Volkan Çifteci und 1 weiteren Autor:innen. Die Arbeit nennt 59 Literaturangaben. Gefördert von: Destekleyen kurum bulunmamaktadır..
Abstract (Originalsprache)
Yapay zekâ (YZ), geliştirdiği dilsel yetkinlikler sayesinde insan yaşamında giderek daha merkezi bir konuma yerleşmektedir. Bu çalışmanın amacı, YZ’nin doğal dil işleme (DDİ) sistemlerinin insan diliyle kurduğu benzerliği psikolinguistik bir perspektiften, tarihsel olarak incelemektir. Bu bağlamda, insan zihni ile YZ’nin çalışma prensipleri arasındaki benzerlikler; YZ’nin sentaks, semantik ve pragmatik becerileri; dil edinim kuramları ile YZ'deki dil gelişimi arasındaki paralellikler ve YZ’nin güncel iletişimsel özellikleri araştırılmıştır. Çalışma, nitel araştırma yöntemlerinden biri olan doküman analizi kullanılarak gerçekleştirilmiştir. Araştırma sorularına dayalı olarak önceden belirlenen temalar çerçevesinde, 1950–2025 yılları arasında yayımlanmış yazılı ve görsel dokümanlar tematik olarak analiz edilmiştir. Dokümanlardan elde edilen bulgular, YZ'nin başlangıçta yalnızca sınırlı bilişsel yetilere sahipken, günümüzde insan zihnini temsil etme kapasitesinin belirgin biçimde arttığını ortaya koymaktadır. DDİ teknolojisinin, sentakstan başlayarak semantik ve pragmatiğe doğru evrildiği; bağlama duyarlı, anlam üretebilen ve etkileşim kurma becerisi gelişmiş sistemlere dönüştüğü gözlemlenmiştir. Ayrıca, YZ ile girilen etkileşimler üzerinden, dil edinim kuramları ile YZ'nin dilsel gelişimi arasında dikkat çekici paralellikler belirlenmiştir. YZ’nin gelişimiyle birlikte insan-makine etkileşimi, aracısız ve doğal bir dil üzerinden gerçekleşir hale gelmiştir. YZ'nin yakın gelecekte gelişmiş bir iletişim partneri olarak insan yaşamına daha derinlemesine entegre olacağı öngörülmektedir.
Förderung
- Destekleyen kurum bulunmamaktadır.
Zitieren
APA
Çifteci, V., & Çifteci, N. Y. (2026). YAPAY ZEKÂ VE İNSAN DİLİ: DOĞAL DİL İŞLEME SİSTEMLERİNİN GELİŞİMİ ÜZERİNE BİR DOKÜMAN ANALİZİ. Çukurova Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 35. https://doi.org/10.35379/cusosbil.1694552
Vancouver
Çifteci V, Çifteci NY. YAPAY ZEKÂ VE İNSAN DİLİ: DOĞAL DİL İŞLEME SİSTEMLERİNİN GELİŞİMİ ÜZERİNE BİR DOKÜMAN ANALİZİ. Çukurova Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi. 2026;35. doi:10.35379/cusosbil.1694552
BibTeX
@article{ifteci2026,
author = {Çifteci, Volkan and Çifteci, Nevin Yılmaz},
title = {YAPAY ZEKÂ VE İNSAN DİLİ: DOĞAL DİL İŞLEME SİSTEMLERİNİN GELİŞİMİ ÜZERİNE BİR DOKÜMAN ANALİZİ},
journal = {Çukurova Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi},
year = {2026},
volume = {35},
doi = {10.35379/cusosbil.1694552}
}
EUVIMED