Din Sosyolojisi Araştırmalarında Üretken Yapay Zekâ Performansı: Chatgpt ve Google Gemini Üzerine Karşılaştırmalı Bir Analiz
Kahramanmaraş Sütçü İmam Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi · 30.06.2026 · (47) · 320-348
DOI: 10.35209/ksuifd.1868352 ↗Kurz gefasst
Fachartikel in der Zeitschrift Kahramanmaraş Sütçü İmam Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi, online erschienen am 30.06.2026. Verfasst von Kazım Kandemir. Die Arbeit nennt 52 Literaturangaben.
Abstract (Originalsprache)
Yapay zekâ modelleri, birçok alanda olduğu gibi sosyal bilimler alanında da verilere ulaşmayı kolaylaştırmakta ve bilgiye erişim hususunda önemli katkılar sunmaktadır. Bu potansiyel nedeniyle bireyler, farklı konularda bilgi edinmek amacıyla mevcut yapay zekâ modellerine sıklıkla yönelmektedir. Bu çerçevede yapay zekâ modelleri, sosyal bilimler alanında çeşitli verilere erişim sağlaması bakımından katkı sunma niteliğine sahiptir. Öte yandan yapay zekâ modelleri, sosyolojik teorilerin ve kavramların analizinde de kullanılmakta; toplumsal yapıların modellenmesi ve simülasyonunda işlevsel araçlar olarak değerlendirilmektedir. Birçok teknik alanda yapay zekâ modellerinin geçerliliği, doğruluğu ve güvenirliği üzerine çalışmalar bulunmakla birlikte, ilahiyat ve sosyoloji gibi sosyal bilimler alanlarında bilgi elde etme amacıyla kullanılan bu modellerin geçerliliği, doğruluğu ve güvenirliği üzerine yapılan çalışmalar görece sınırlıdır. İlahiyat ve sosyoloji gibi hassas bilgi alanlarında araştırmacıların tutarsız, eksik ya da hatalı verilerle karşılaşması, bilimsel araştırmaların işleyişini olumsuz yönde etkileyebilmektedir. Bu bağlamda çalışma hem dinî ilimler hem de sosyolojiyle kesişen bir disiplin olan din sosyolojisi kapsamında, yapay zekâ modellerinin sunduğu cevapları incelemeyi ve bu cevapların niteliğini tartışmayı amaçlamaktadır. Dolayısıyla araştırmanın temel hedefi, iki farklı yapay zekâ modeli olan Chat Generative Pretrained Transformer-5.2 (ChatGPT) ve Gemini 1.5 Flash (Google Gemini)’in ücretsiz versiyonunun din sosyolojisi alanına yönelik sorulara verdikleri cevapların performanslarını karşılaştırmalı olarak değerlendirmektir. Belirlenen sorular; bilgi düzeyi, karşılaştırma ve analiz gibi farklı ölçütler çerçevesinde incelenmiş; yapay zekâ modellerinin performansları, potansiyelleri, tutarlılıkları ve sınırlılıkları değerlendirilmiştir. Her iki yapay zekâ modelinden elde edilen cevaplar, din sosyolojisi alanındaki doktora derecesine sahip üç akademisyen tarafından değerlendirilerek netlik ve özgüllük, ilgi düzeyi, kaynaklara dayanma, tutarlılık, yeterlilik, bütünlük, doğruluk ve veri hacmi ölçütleri kapsamında analiz edilmiş ve 1-10 arası puanlamaya tabi tutulmuştur. Din sosyolojisi alanı açısından değerlendirildiğinde, her iki yapay zekâ modelinin sunduğu cevapların birtakım veri setleri aracılığıyla, sınırlı düzeyde üretildiği görülmüştür. Bununla birlikte Google Gemini’nin özellikle tarihsel bağlamlandırma, konu genişliği ve kavramsal çeşitlilik açısından daha hacimli ve ayrıntılı açıklamalar sunduğu; ChatGPT’nin ise sistematik yapı kurma, kavramsal tutarlılık ve karşılaştırmalı analiz üretme konularında daha dengeli bir performans sergilediği gözlemlenmiştir. Öte yandan her iki yapay zekâ modelinin de sunduğu bilgilerin disiplinler arası derinlik gerektiren konularda sınırlı açıklamalarla yetindiği anlaşılmıştır. Özellikle din sosyolojisi ve klasik sosyoloji teorilerinin kesiştiği alanlarda, metodolojik tartışmaların ve kuramsal arka planın yeterince geliştirilemediği dikkat çekmektedir. Bu durum, söz konusu yapay zekâ araçlarının akademik araştırmalarda doğrudan bilgi üreticisi olarak değil, daha çok ön hazırlık, çerçeve oluşturma ve karşılaştırmalı düşünmeyi destekleyen yardımcı araçlar olarak değerlendirilmesinin daha isabetli olacağını göstermektedir. Dolayısıyla ilerleyen çalışmalarda, yapay zekâ modellerinin ilahiyat ve sosyal bilimler alanlarında nasıl daha eleştirel, kaynak temelli ve derinlikli biçimde kullanılabileceğine odaklanan metodolojik araştırmalara ihtiyaç olduğu söylenebilir.
Zitieren
APA
Kandemir, K. (2026). Din Sosyolojisi Araştırmalarında Üretken Yapay Zekâ Performansı: Chatgpt ve Google Gemini Üzerine Karşılaştırmalı Bir Analiz. Kahramanmaraş Sütçü İmam Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi, 320-348. https://doi.org/10.35209/ksuifd.1868352
Vancouver
Kandemir K. Din Sosyolojisi Araştırmalarında Üretken Yapay Zekâ Performansı: Chatgpt ve Google Gemini Üzerine Karşılaştırmalı Bir Analiz. Kahramanmaraş Sütçü İmam Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi. 2026:320-348. doi:10.35209/ksuifd.1868352
BibTeX
@article{Kandemir2026,
author = {Kandemir, Kazım},
title = {Din Sosyolojisi Araştırmalarında Üretken Yapay Zekâ Performansı: Chatgpt ve Google Gemini Üzerine Karşılaştırmalı Bir Analiz},
journal = {Kahramanmaraş Sütçü İmam Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi},
year = {2026},
number = {47},
pages = {320--348},
doi = {10.35209/ksuifd.1868352}
}
EUVIMED