Cahiliye ve İslâmî Dönemde Utumlar
Kahramanmaraş Sütçü İmam Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi · 30.06.2026 · (47) · 1-30
DOI: 10.35209/ksuifd.1853976 ↗Kurz gefasst
Fachartikel in der Zeitschrift Kahramanmaraş Sütçü İmam Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi, online erschienen am 30.06.2026. Verfasst von Mehmet Şimşek. Die Arbeit nennt 44 Literaturangaben.
Abstract (Originalsprache)
Bu çalışmada Hicaz ve Yemen bölgelerindeki Yahudi kökenli bir bina çeşidi olan utumlar ele alınmıştır. İslâm öncesi ve İslâmî dönemde özellikle Yahudilerin mesken tipinin öne çıkan modeli utum olmuştur. Utumların ortaya çıkışına dair farklı tezler bulunsa da bu yapıların ilk Yahudiler tarafından inşa edildiği görüşü kabul görmüştür. Talmudik dönemde düşmanlarından korunmak amacıyla kale inşa etmeye başlayan Yahudiler, iskân ettikleri yeni bölgelere de bu mesken türünü taşımışlardır. Düşmanlarından korunma içgüdüsü onları bu tarz korunaklı meskenler inşa etmeye sevk etmiştir. Her ne kadar onlarla özdeşleşen bir yapı türü olsa da Medine ve çevresinde Araplar tarafından da utumlar yapılmıştır. Medine’deki utumların sayısına dair farklı bilgiler bulunmaktadır. Kesin bir sayı belirlemek zor olsa da çalışma neticesinde Medine ve etrafında bulunan yerleşim alanlarındaki utumların yaklaşık sayısını tespit edebildik. Utumlar, Hicaz’da özellikle Medine’de yaygın olmakla birlikte coğrafyanın farklı bölgelerinde de varlıklarını sürdürmüşlerdir. Medine haricindeki Yahudi yerleşim yerlerinde inşa edilen korunaklı yapılar ise genellikle hısn (hisar) olarak tanımlanmıştır. Hayber, Fedek, Teymâ ve Vâdi’l-Kurâ’daki kaleler, hisar olarak adlandırılsa da bu beldelerde ayrıca utumlar da bulunmaktadır. Hisar, bir mesken olması düşünülerek tahkim edilmiş tek bir kitle halindeki yapı olup bu yönüyle utumlardan ayrılmaktadır. Utumlar, genellikle dört köşe bir mimariye sahip olarak taştan yapılmıştır. Her bir katı farklı amaçla inşa edilmiş, toplam üç kattan oluşmaktaydılar. Yan yana inşa edilen bu konutlar doğal bir savunma hattı meydana getirmekteydi. Bu binalar, dışarıdan gerçekleştirilecek herhangi bir saldırıya uzun süre direnebilecek özelliklere sahipti. Bunlardan bazıları ev olarak kullanılırken bir kısmı ise sadece savunma amaçlı inşa edilmiştir. Bu yapılarda kuyular da bulunur, erzak ve değerli eşyalar depolanır; saldırı esnasında kapılar kapatılarak savunma sağlanırdı. Utumlar, özellikle İslâm’ın gelişine kadar gerek Arapların kendi aralarındaki savaşlarda gerekse de Yahudilerle yaşadıkları iktidar mücadelesinde sonucun belirlenmesinde etkili olmuşlardır. Medine’de yaşanan kabilevî ve siyasî bölünmenin yansımalarından biri de utumların varlığıydı. Bu Medine’de bölünmelerin ve ittifakların oluşmasında etkili olmuştur. Utumlar, inşa malzemelerine, bulundukları mahalleye, vadiye ya da ev sahibine göre farklı isimler almıştır. Bu gelenek, Yahudi ve Arapların eşyalara isim verme ananelerinin devamı niteliğinde olmuştur. Utumların ele alındığı bu çalışmayla Yahudilerin Medine’de egemen olmasının altında yatan sebepler de belirlenmeye çalışılmıştır. Yahudilerin ikamet ettiği diğer beldelerdeki kaleler de incelenerek utumlar ile benzer ve farklı yönleri üzerinde de durulmuştur.
Zitieren
APA
Şimşek, M. (2026). Cahiliye ve İslâmî Dönemde Utumlar. Kahramanmaraş Sütçü İmam Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi, 1-30. https://doi.org/10.35209/ksuifd.1853976
Vancouver
Şimşek M. Cahiliye ve İslâmî Dönemde Utumlar. Kahramanmaraş Sütçü İmam Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi. 2026:1-30. doi:10.35209/ksuifd.1853976
BibTeX
@article{imek2026,
author = {Şimşek, Mehmet},
title = {Cahiliye ve İslâmî Dönemde Utumlar},
journal = {Kahramanmaraş Sütçü İmam Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi},
year = {2026},
number = {47},
pages = {1--30},
doi = {10.35209/ksuifd.1853976}
}
EUVIMED