EUVIMEDEUVIMED entdecken
Crossref

İbn Rüşd Düşüncesinde İdrak

Sadi Yılmaz

Bingöl Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi · 28.06.2026 · (27) · 31-57

DOI: 10.34085/buifd.1762017 ↗

Kurz gefasst

Fachartikel in der Zeitschrift Bingöl Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi, online erschienen am 28.06.2026. Verfasst von Sadi Yılmaz. Die Arbeit nennt 49 Literaturangaben.

AbstractBibliografische AngabenZitierenVerwandte Studien

Abstract (Originalsprache)

Aristoteles’in eserlerini özüne sadık bir şekilde şerh eden İbn Rüşd, felsefe tarihinde önemli bir role sahiptir ve felsefî düşüncelerinde Aristoteles takipçisidir. Bu çalışmanın amacı İbn Rüşd’ün idrak meselesi hakkındaki görüşlerini ortaya koymaktır. İbn Rüşd’ün idrak meselesi hakkındaki görüşlerini incelemeyi amaçlamamızın gerekçesi, idrak kavramının İbn Rüşd’ün nefis, bilgi, insanın yetkinleşmesi gibi birçok konuda önemli bir yere sahip olmasıdır. Çalışma yöntemi olarak İbn Rüşd’ün idrak konusundaki görüşleriyle doğrudan ilgili olan meseleleri incelemeyi seçerek tarihsel metin analizi yöntemini benimsedik. Ayrıca İbn Rüşd’ün görüşlerinin gerektiği ölçüde Aristoteles, Fârâbî ve İbn Sînâ’nın görüşleriyle ilişkisine ve mukayesesine yer verdik. İdrak tanımı itibariyle Fârâbî ve İbn Sînâ gibi İbn Rüşd’ün de Aristoteles’in soyutlama/tecrîd kavramını temel alarak idrak düşüncesini açıkladığı çalışmamızın temel bulgusudur. İbn Rüşd’ün idrak meselesine ilişkin görüşleri üzerine bütüncül bir çalışmanın yapılmamış olması bakımından çalışmamız onun felsefî görüşlerine ilişkin literatüre özgün ve mütevazı bir katkı olacaktır. İbn Rüşd, farklı eserlerinde idrak meselesi hakkında görüşlerini ortaya koyar. Filozofun idrak düşüncesini bütüncül bir şekilde ortaya koymak için onun idrakin tanımı, idrakin öznesi, idrakin nesnesi, idrak sürecinde özne-nesne ilişkisi, duyusal, tahayyülî ve aklî olmak üzere idrak türleri, heyûlânî akıl ve faal akıl hakkındaki görüşlerini ortaya koyduk. İbn Rüşd, idrak sürecinde nefsin birçok yetisinin rolü olduğunu ve yetilerin aracı konumunda olduğunu savunur. Filozofa göre idrakin gerçek öznesi nefistir. İdrakin konusu ise tikel ve tümel suretlerdir. O suretler sayesinde idrak bilkuvve durumdan bir fiil durumuna geçer. Suretler, nefsin yetilerini harekete geçirerek idrakin gerçekleşmeni aktif hale getirirler. İbn Rüşd’e göre idrak türlerinin alt derecesi duyusal idraktir, üst derecesi aklî idraktir ve bu iki idrak arasında orta derecede tahayyülî idrak yer alır. İdrak türleri arasında soyutlama bakımından farklılık vardır. Duyusal ve tahayyülî idrakte soyutlama sınırlı şekilde gerçekleşirken, aklî idrakte soyutlama maddenin bütün ilintilerinden arındırılmış bir şekilde gerçekleşir. İbn Rüşd, sudûr teorisini reddettiği için aklî idrakte faal aklın rolü konusunda farklı bir düşünceye sahiptir.

Zitieren

APA

Yılmaz, S. (2026). İbn Rüşd Düşüncesinde İdrak. Bingöl Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi, 31-57. https://doi.org/10.34085/buifd.1762017

Vancouver

Yılmaz S. İbn Rüşd Düşüncesinde İdrak. Bingöl Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi. 2026:31-57. doi:10.34085/buifd.1762017

BibTeX
@article{Ylmaz2026,
  author = {Yılmaz, Sadi},
  title = {İbn Rüşd Düşüncesinde İdrak},
  journal = {Bingöl Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi},
  year = {2026},
  number = {27},
  pages = {31--57},
  doi = {10.34085/buifd.1762017}
}
Kostenlos starten →