Bir Giysi Adının Kültürel Yolculuğu Yağlık/Cooluk Sözü Üzerine
Akademik Dil ve Edebiyat Dergisi · 30.07.2026 · 10 (2) · 822-833
DOI: 10.34083/akaded.1955150 ↗Kurz gefasst
Fachartikel in der Zeitschrift Akademik Dil ve Edebiyat Dergisi, online erschienen am 30.07.2026. Verfasst von Fatma Hoşca. Die Arbeit nennt 50 Literaturangaben.
Abstract (Originalsprache)
Bu çalışma, Türkiye Türkçesi ile Kırgız Türkçesindeki yağlık ve cooluk sözcüklerinin anlam ve kullanım özelliklerini kültürel antropoloji ve anlam bilimi perspektifinden karşılaştırmalı olarak incelemektedir. Eski Uygurcada yaɣlıq biçimiyle “mendil” anlamında tanıklanan sözcük, Harezm, Kıpçak ve Eski Anadolu Türkçesi metinlerinde aynı anlamı korumuştur. Günümüzde ise her iki lehçede de anlam genişlemesine uğrayarak başörtüsü, çevre, kuşak, yas sembolü, nişan göstergesi, evlilik göstergesi, terlik ve hediye gibi farklı kavram alanlarına kaymıştır. Çalışmada türkü metinleri, destanlar ve atasözleri taranmış, yağlık/cooluk sözünün kullanımı incelenmiştir. Bulgular, başörtüsü üzerinden evlilik ve yas ritüellerinde belirleyici olduğunu göstermektedir. Türkiye’de yağlık bağlamak deyimi nişanlanmayı ifade ederken, Kırgızistan’da ak cooluk örtmek erkek evinin geline yönelik iyi niyetini sembolize eder. Kırgızcada cooluk ayrıca Cooluk Taştamay adlı geleneksel bir çocuk oyununa ad vermişken, Türkiye Türkçesi ağızlarında bu tür bir kullanım tespit edilmemiştir. Atasözlerinde de ak coluk sağlık, bereket ve zenginlikle ilişkilendirilirken, türkülerde yağlık daha çok sevgiliye gönderilen bir hediye veya süs eşyası olarak karşımıza çıkar. Aynı etimolojik kökten gelen bu iki sözcük, ortak bir kültürel mirası yansıtmakla birlikte, her bir lehçenin bağımsız anlam geliştirme süreçleri sonucunda farklı kullanım alanları kazanmıştır.
Zitieren
APA
Hoşca, F. (2026). Bir Giysi Adının Kültürel Yolculuğu Yağlık/Cooluk Sözü Üzerine. Akademik Dil ve Edebiyat Dergisi, 10(2), 822-833. https://doi.org/10.34083/akaded.1955150
Vancouver
Hoşca F. Bir Giysi Adının Kültürel Yolculuğu Yağlık/Cooluk Sözü Üzerine. Akademik Dil ve Edebiyat Dergisi. 2026;10(2):822-833. doi:10.34083/akaded.1955150
BibTeX
@article{Hoca2026,
author = {Hoşca, Fatma},
title = {Bir Giysi Adının Kültürel Yolculuğu Yağlık/Cooluk Sözü Üzerine},
journal = {Akademik Dil ve Edebiyat Dergisi},
year = {2026},
volume = {10},
number = {2},
pages = {822--833},
doi = {10.34083/akaded.1955150}
}
EUVIMED