EUVIMEDEUVIMED entdecken
Crossref

“Şaka” Sözcüğünün Kökeni, Anlam Katmanları ve Tarihsel Süreçteki Semantik Seyri

İsmail Hakkı Aksoyak

Akademik Dil ve Edebiyat Dergisi · 30.03.2026 · 10 (1) · 41-46

DOI: 10.34083/akaded.1877711 ↗

Kurz gefasst

Fachartikel in der Zeitschrift Akademik Dil ve Edebiyat Dergisi, online erschienen am 30.03.2026. Verfasst von İsmail Hakkı Aksoyak. Die Arbeit nennt 11 Literaturangaben.

AbstractBibliografische AngabenZitierenVerwandte Studien

Abstract (Originalsprache)

Türkçenin tarihî gelişim seyri, Altay dağlarından Akdeniz havzasına, İpek Yolu’ndan Slav coğrafyasına kadar uzanan oldukça geniş ve çok katmanlı bir ödünçleme ilişkisini bünyesinde barındırmaktadır. Geleneksel Osmanlı Türkçesi leksikografisi, kelime kökenlerini ekseriyetle Arapça, Farsça ve Türkçe dillerinden müteşekkil bir üçlem içerisinde tanımlama eğilimi göstermektedir. Ancak bu kısıtlı yaklaşım, özellikle Batı dillerinden gelen unsurların tespitinde eksik ve yanıltıcı sonuçların doğmasına sebebiyet verebilmektedir. İşbu çalışma, mevcut sözlüklerde ve etimolojik kaynaklarda geleneksel olarak Arapça "bedbahtlık, mutsuzluk, sıkıntı çekme" manasındaki şaḳā’ (شقاء) masdarına bağlanan "şaka" sözcüğünün kökenini yeniden irdelemektedir.Makalede savunulan temel tez; "şaka" sözcüğünün Arapça kökenli bir kelime olmadığı, aksine Latince "oyun, eğlence" manasına gelen iocus kökünden türemiş bir Akdeniz ödünçlemesi olduğudur. Bu tezi destekleyen temel filolojik veriler arasında; sözcüğün Uygur, Tatar veya Kırgız gibi diğer tarihî Türk lehçelerinde hiç bulunmaması, XVII. yüzyıldan itibaren özellikle Evliya Çelebi’nin Seyahatnâme'sinde "latife ve eğlence" bağlamında bir dil kurucu aktör olarak belirmesi ve İtalyanca gioco formuyla olan bariz fonetik benzerliği yer almaktadır. Çalışmada ayrıca, Ahmed Vefik Paşa’nın Lehce-i Osmânî’sinde görüldüğü üzere, iki farklı kökenden gelen ancak ses yapısı itibarıyla benzeşen kelimelerin Osmanlı Türkçesinde nasıl bir anlam birleşmesine uğradığı tarihî metin tanıklarıyla ortaya konulmuştur. Netice itibarıyla çalışma, dijital beşerî bilimlerin sunduğu imkânlarla her kelimenin kökeninin tarihî ve coğrafi bağlamda yeniden değerlendirilmesinin elzem olduğunu vurgulamaktadır.

Zitieren

APA

Aksoyak, İ. H. (2026). “Şaka” Sözcüğünün Kökeni, Anlam Katmanları ve Tarihsel Süreçteki Semantik Seyri. Akademik Dil ve Edebiyat Dergisi, 10(1), 41-46. https://doi.org/10.34083/akaded.1877711

Vancouver

Aksoyak İH. “Şaka” Sözcüğünün Kökeni, Anlam Katmanları ve Tarihsel Süreçteki Semantik Seyri. Akademik Dil ve Edebiyat Dergisi. 2026;10(1):41-46. doi:10.34083/akaded.1877711

BibTeX
@article{Aksoyak2026,
  author = {Aksoyak, İsmail Hakkı},
  title = {“Şaka” Sözcüğünün Kökeni, Anlam Katmanları ve Tarihsel Süreçteki Semantik Seyri},
  journal = {Akademik Dil ve Edebiyat Dergisi},
  year = {2026},
  volume = {10},
  number = {1},
  pages = {41--46},
  doi = {10.34083/akaded.1877711}
}
Kostenlos starten →