Evliya Çelebi’nin Seyahatnâme’sinde Kızılbaş İmgesi ve Kimlik Tasnifleri
Trabzon İlahiyat Dergisi · 29.06.2026 · 13 (1) · 225-242
DOI: 10.33718/tid.1891789 ↗Kurz gefasst
Fachartikel in der Zeitschrift Trabzon İlahiyat Dergisi, online erschienen am 29.06.2026. Verfasst von Mehmet Kazdal. Die Arbeit nennt 30 Literaturangaben.
Abstract (Originalsprache)
Bu makale, Evliya Çelebi’nin Seyahatnâme ’sinde Kızılbaşlara dair tasvirleri metin merkezli bir yaklaşımla ele almaktadır. Çalışmanın amacı, eserde Kızılbaşların hangi kavramlar, sıfatlar ve anlatı kalıpları aracılığıyla tanımlandığını ortaya koymak ve bu dilin onları Osmanlı toplumsal ve siyasal düzeni içinde nasıl bir konumda sunduğunu incelemektir. Bu çerçevede Seyahatnâme, yalnızca gözleme dayalı bilgi aktaran bir eser olarak değil, toplumsal grupları adlandıran, sınıflandıran ve onlara belirli anlamlar yükleyen bir anlatı metni olarak değerlendirilmektedir. İnceleme, eserin farklı ciltlerinde Kızılbaşlara dair doğrudan ve dolaylı ifadelerin taranmasına dayanmaktadır. Metinde tekrar eden kavramlar, nitelemeler ve anlatı örüntüleri belirli temalar altında toplanmış elde edilen veriler daha sonra tarihsel söylem analizi çerçevesinde değerlendirilmiştir. Bu okuma, Kızılbaş imgesinin başlıca dört düzlemde kurulduğunu göstermektedir. Bunlar, dinî ve itikadî bakımdan mesafe içeren nitelemeler, ahlaki ve kültürel çağrışımlar, siyasî sadakat ve güvenlik etrafında şekillenen değerlendirmeler ile sınır bölgeleri ve “Acem tarafı” üzerinden kurulan mekânsal ilişkilendirmelerdir. Bu unsurlar birlikte değerlendirildiğinde, Seyahatnâme’de Kızılbaşların yalnızca farklı bir toplumsal kesim olarak anılmadığı, aynı zamanda inanç, düzen ve sadakat bağlamında belirli bir mesafe çerçevesinde ele alındığı görülmektedir. Böylece metin, bir topluluğu yalnızca betimlemekle kalmamakta, onu belirli bir değerler çerçevesi içinde tanımlayan ve konumlandıran bir dil de kurmaktadır. Bu yönüyle çalışma, anlatı kaynaklarının yalnızca aktardıkları bilgiler bakımından değil, toplumsal kimlikleri hangi kavramlar ve hangi temsil biçimleri üzerinden kurdukları bakımından da incelenmesi gerektiğini göstermeyi amaçlamaktadır.
Zitieren
APA
Kazdal, M. (2026). Evliya Çelebi’nin Seyahatnâme’sinde Kızılbaş İmgesi ve Kimlik Tasnifleri. Trabzon İlahiyat Dergisi, 13(1), 225-242. https://doi.org/10.33718/tid.1891789
Vancouver
Kazdal M. Evliya Çelebi’nin Seyahatnâme’sinde Kızılbaş İmgesi ve Kimlik Tasnifleri. Trabzon İlahiyat Dergisi. 2026;13(1):225-242. doi:10.33718/tid.1891789
BibTeX
@article{Kazdal2026,
author = {Kazdal, Mehmet},
title = {Evliya Çelebi’nin Seyahatnâme’sinde Kızılbaş İmgesi ve Kimlik Tasnifleri},
journal = {Trabzon İlahiyat Dergisi},
year = {2026},
volume = {13},
number = {1},
pages = {225--242},
doi = {10.33718/tid.1891789}
}
EUVIMED