İslam Tarihindeki Krizleri Şerhler Üzerinden Okumak: Vehen Hadisinin Tarihî ve Fikrî Serüveni
Trabzon İlahiyat Dergisi · 29.06.2026 · 13 (1) · 295-319
DOI: 10.33718/tid.1888987 ↗Kurz gefasst
Fachartikel in der Zeitschrift Trabzon İlahiyat Dergisi, online erschienen am 29.06.2026. Verfasst von Muhammet Zahit Akyüz. Die Arbeit nennt 81 Literaturangaben.
Abstract (Originalsprache)
Hadis şerhleri, dinin ikinci kaynağı olan hadis rivayetlerini gramer ve fıkhî açılardan yorumlayan edebî metin olmaları yanı sıra, belirli dönem tecrübe edilen -şârihinin de tanıklık ettiği- sosyo-politik dönüşüm ve tarihî kırılmaları yansıtan bir nevi kültür bellekleridir. Toplumları yansıtan birer ayna işlevi gören bu telifler hadis metniyle mevcut dönem arasında bir köprü kurar. Bu meyanda Osmanlı mütefekkiri Babanzâde Ahmed Naim’in (ö. 1934) “Müslümanların mevcut durumunu tasvir eden beliğ bir hitap” diyerek tanımladığı “vehen hadisi” de erken dönem hadis şerhlerinden Hint alt kıtasına kadar şârihlerin özdeşleştirme refleksine tanık olmuştur. Tûribiştî (ö. 661/1263), Tîbî (ö. 743/1343) ve Seâlibî’nin (ö. 875/1471) hadiste geçen “vehen” için “übtülînâ bihî/bu durum başımıza geldi” şeklindeki yorumları bu çabanın yansımasıdır. Hadisteki “el-ümem” bazı şârihler tarafından küfür toplulukları, Kurtubî gibi şârihlerce Türk ve Acem akınları, modern dönem şârih ve müslüman entelektüeller tarafından Batılı güçler ve Yahudiler şeklinde okunmuştur. Kimi şârihler hadis üzerinden karamsar bir tablo çizerken, Reşid Rıza gibi ıslahatçılar hadisin kaderci anlayışla okunmasına karşı çıkmıştır. Dolayısıyla bu çalışma sonucunda vehen hadisi etrafında şekillenen zengin yorum faaliyetleri hadis şerhçiliğinin taklitçi ve durağan olmadığını; zaman, mekân ve sosyo-politik şartlara göre değişken bir yapı arz edebileceğini göstermektedir.
Zitieren
APA
Akyüz, M. Z. (2026). İslam Tarihindeki Krizleri Şerhler Üzerinden Okumak: Vehen Hadisinin Tarihî ve Fikrî Serüveni. Trabzon İlahiyat Dergisi, 13(1), 295-319. https://doi.org/10.33718/tid.1888987
Vancouver
Akyüz MZ. İslam Tarihindeki Krizleri Şerhler Üzerinden Okumak: Vehen Hadisinin Tarihî ve Fikrî Serüveni. Trabzon İlahiyat Dergisi. 2026;13(1):295-319. doi:10.33718/tid.1888987
BibTeX
@article{Akyz2026,
author = {Akyüz, Muhammet Zahit},
title = {İslam Tarihindeki Krizleri Şerhler Üzerinden Okumak: Vehen Hadisinin Tarihî ve Fikrî Serüveni},
journal = {Trabzon İlahiyat Dergisi},
year = {2026},
volume = {13},
number = {1},
pages = {295--319},
doi = {10.33718/tid.1888987}
}
EUVIMED