Yalancının Doğrulandığı Zamanlarda Sosyal Medyada Hakikat Krizinin Ruveybida Hadisi Üzerinden Analizi
Dinbilimleri Akademik Araştırma Dergisi · 26.06.2026 · 26 (2) · 875-907
DOI: 10.33415/daad.1915338 ↗Kurz gefasst
Fachartikel in der Zeitschrift Dinbilimleri Akademik Araştırma Dergisi, online erschienen am 26.06.2026. Verfasst von Fatıma Firdevs Birol. Die Arbeit nennt 77 Literaturangaben.
Abstract (Originalsprache)
Modern çağda bilginin dijital pazarlarda hızla tüketilen bir metâya dönüşmesi, beraberinde usul bilincinin zayıflamasını ve yöntemden yoksun bilgi yığılmasının beslediği yeni bir cehalet türünü doğurmuştur. Bu durum, hakikat ile yanlış bilginin birbirine karıştığı epistemik bir krizi derinleştirmiştir. Çalışma, söz konusu krizi Hz. Peygamber’in (s.a.v.) aldatıcı yıllar olarak haber verdiği dönemde ortaya çıkacağını bildirdiği Ruveybida hadisi ekseninde ele almaktadır. Araştırmanın temel amacı, mevcut literatürde teknik ve betimsel düzlemde ele alınan hadis-dijital bilgi ilişkisini aşarak Ruveybida kavramını, dijital alanda ilmî ehliyet, temsil yetkisi ve epistemik otorite krizinin analitik bir kategorisi olarak yeniden konumlandırmaktır. Çalışma, şu soruları yöneltmektedir: Ruveybida hadisi klasik hadis usulü kriterleri açısından ne düzeyde bir sıhhate sahiptir? Rivâyetin Kur’ân, sahih sünnet, tarihsel tecrübe ve akıl ile olan anlam ilişkisi nasıl değerlendirilebilir? Kavram, farklı dönemlerde nasıl yorumlanmıştır ve bu yorumlar günümüz dijital bilgi ortamıyla nasıl ilişkilendirilebilir? Çalışmanın temel varsayımı şudur: Ruveybida hadisi, yalnızca ahir zamana dair tasvir edici bir figür ya da teknik bir rivâyet meselesi olmayıp bilginin üretimi, aktarımı ve temsilindeki usul, ehliyet ve epistemik sorumluluk meseleleriyle doğrudan ilişkili normatif bir uyarı metnidir. Bu varsayım çerçevesinde rivâyet; isnad ve metin tenkidi yöntemiyle incelenmiş, Kur’ân’ın temel ilkelerine, sahih sünnetin bütünlüğüne, tarihsel tecrübeye ve aklî uygunluk kriterlerine arz edilerek kapsamlı bir muhteva analizi gerçekleştirilmiş; ardından hadisin Tahâvî’den Hammûd et-Tuveycirî’ye uzanan yorum geleneği ele alınmış ve Ruveybida tipolojisi post-truth, filtre balonları ile yankı odaları gibi kavramsal çerçeveler aracılığıyla çağdaş dijital bilgi ortamıyla ilişkilendirilmiştir. Kapsam ve sınırlılıklar bakımından çalışma, Ahmed b. Hanbel’in Müsned’i ve İbn Mâce’nin Sünen’indeki ana tarikler ile farklı sahâbîlerden nakledilen şâhid rivâyetleri ve klasik şerh geleneğini merkeze almakta; hadisin fıkhî hükümler bağlamındaki tüm uygulamalarını ya da siyaset bilimi ile olan ilişkisini kapsam dışında bırakmaktadır. Sonuç olarak, Ruveybida hadisi isnad açısından hasen li-gayrihî derecesinde değerlendirilmekte olup metin muhtevası bakımından Kur’ân ve sahih sünnetin temel ilkeleriyle uyum arz etmekte; görünürlüğün ehliyetin, algoritmaların ise ilmî temellendirmenin önüne geçtiği çağdaş dijital ortamda güçlü bir kavramsal çerçeve ve ahlâk merkezli bir yeniden düşünme çağrısı sunmaktadır.
Zitieren
APA
Birol, F. F. (2026). Yalancının Doğrulandığı Zamanlarda Sosyal Medyada Hakikat Krizinin Ruveybida Hadisi Üzerinden Analizi. Dinbilimleri Akademik Araştırma Dergisi, 26(2), 875-907. https://doi.org/10.33415/daad.1915338
Vancouver
Birol FF. Yalancının Doğrulandığı Zamanlarda Sosyal Medyada Hakikat Krizinin Ruveybida Hadisi Üzerinden Analizi. Dinbilimleri Akademik Araştırma Dergisi. 2026;26(2):875-907. doi:10.33415/daad.1915338
BibTeX
@article{Birol2026,
author = {Birol, Fatıma Firdevs},
title = {Yalancının Doğrulandığı Zamanlarda Sosyal Medyada Hakikat Krizinin Ruveybida Hadisi Üzerinden Analizi},
journal = {Dinbilimleri Akademik Araştırma Dergisi},
year = {2026},
volume = {26},
number = {2},
pages = {875--907},
doi = {10.33415/daad.1915338}
}
EUVIMED