EUVIMEDEUVIMED entdecken
Crossref

Yahudi-Hristiyan Apokaliptik Edebiyatın İslami Rivayetlerdeki İzdüşümü: Daniel Apokalipsi’nin İbnu’l-Munādī Versiyonu

Mahmut Demir

Ankara Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi · 31.05.2026 · 67 (1) · 13-42

DOI: 10.33227/auifd.1746364 ↗

Kurz gefasst

Fachartikel in der Zeitschrift Ankara Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi, online erschienen am 31.05.2026. Verfasst von Mahmut Demir. Die Arbeit wurde bisher 1-mal zitiert (Crossref) und nennt 96 Literaturangaben.

AbstractBibliografische AngabenZitieren

Abstract (Originalsprache)

Bu çalışma, İbnu’l-Munādī’nin (ö. 336/947) el-Melāḥim adlı eserinin girişinde Daniel’e nispet ettiği apokaliptik bir metin merkezinde, Yahudi-Hristiyan kökenli apokrif Daniel literatürünün erken dönem İslam düşüncesi ve rivayet kültürü üzerindeki tematik ve biçimsel etkilerini analiz etmektedir. İslam’ın Yahudi ve Hristiyan gelenekleriyle olan temasını en bariz biçimde yansıtan alan, kuşkusuz eskatolojik ve apokaliptik literatürdür. Hadis literatüründe genellikle fiten ve melāḥim başlıkları altında dağınık olarak yer alan bu anlatılar, Yahudi-Hristiyan geleneğinde geçmiş bazı dinî figürlere nispet edilen uzun ve müstakil metinlerden müteşekkildir. Bunlar arasında Daniel’e nispet edilen metinler önemli bir yer tutmaktadır. Yahudi kanonundaki Daniel Kitabı’nın özellikle ikinci kısmında yer alan kehanetler ve tarih ötesi anlatılar bu düşüncenin ve literatürün oluşmasında büyük rol oynamıştır. “Daniel Apokalipsleri” olarak literatüre giren bu apokrif metinler yazıldıkları dillere göre tasnif edilmişlerdir (Daniel Apokalipsi’nin Grekçe, Slovakça, Arapça versiyonları gibi). İslam kaynaklarında Daniel’in ismi ahir zaman anlatılarının yanı sıra bazı önemli politik ve dinî liderlerin zuhuruna ilişkin kehanetler bağlamında önemli bir referans olmuştur. İslami rivayetlerde Daniel ve ona nispet edilen metinler ilk olarak Hz. Ömer zamanında Tüster’in fethine dair anlatılarda karşımıza çıkmaktadır. Halife Ömer’in Kurʾan’dan başka herhangi bir kitaba yönelmemeleri yönünde Müslümanlara yaptığı sert uyarılarılara ragmen Daniel ve ona nispet edilen kitaplar erken dönemlerden itibaren bilhassa Şam kökenli bir çok hadisçi tarafından referans gösterilmiştir. İlerleyen asırlarda Bağdatlı Hanbeli alimi Ebū’l-Ḥuseyn İbnu’l-Munādī’nin el-Melāḥim adlı eserinde bu kitaptan yaptığı uzun iktibas bu referansları farklı bir boyuta taşımıştır. İlk kez bir Müslüman alim, Daniel Apokalipsleri ailesi içinde değerlendirilen apokrif bir metni teo-politik düşüncelerini teyit etmek maksadıyla kullanmıştır. Metnin, Müslüman-Bizans ilişkilerinin çetin savaşlarla karakterize edildiği bir zamanda yazılmış olması bu açıdan önemlidir. Ayrıca apokalips devrin Abbasi tarihi ile Bizans tarihi açısından da önem arzetmektedir. Yazarı tam olarak bilinmese de İbnu’l-Munādī vasıtasıyla günümüze ulaşan ve Daniel Apokalipsi’nin Arapça versiyonu dediğimiz bu metin uzunluğu, anlatı yapısı ve kurgusal karakteri itibariyle aynı dönemde yazılmış diğer apokaliptik metinlerin özelliklerini yansıtmaktadır. İbnu’l-Munādī’nin, daha çok Şii doktrinleri rivayetlerle teyit etmeye çalıştığı el-Melāḥim adlı eserinin girişine koyduğu bu metin İsrailiyat menşeli anlatıların İslami rivayetlerdeki izdüşümünü gösteren tipik bir örnektir. Bu makalede, incelenen metindeki temaların diğer apokaliptik literatür ve hadis rivayetleriyle olan paralelliği ortaya konmuştur. Böylece, her dinî geleneğin kendine has nitelikler barındırmasına rağmen, sahip oldukları apokaliptik mirasın aynı kültür havzasından beslenen farklı yansımalar olduğu neticesine varılmıştır.

Zitieren

APA

Demir, M. (2026). Yahudi-Hristiyan Apokaliptik Edebiyatın İslami Rivayetlerdeki İzdüşümü: Daniel Apokalipsi’nin İbnu’l-Munādī Versiyonu. Ankara Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi, 67(1), 13-42. https://doi.org/10.33227/auifd.1746364

Vancouver

Demir M. Yahudi-Hristiyan Apokaliptik Edebiyatın İslami Rivayetlerdeki İzdüşümü: Daniel Apokalipsi’nin İbnu’l-Munādī Versiyonu. Ankara Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi. 2026;67(1):13-42. doi:10.33227/auifd.1746364

BibTeX
@article{Demir2026,
  author = {Demir, Mahmut},
  title = {Yahudi-Hristiyan Apokaliptik Edebiyatın İslami Rivayetlerdeki İzdüşümü: Daniel Apokalipsi’nin İbnu’l-Munādī Versiyonu},
  journal = {Ankara Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi},
  year = {2026},
  volume = {67},
  number = {1},
  pages = {13--42},
  doi = {10.33227/auifd.1746364}
}
Kostenlos starten →