Özne-Nesne-Felek Bağlamında Kardeş Mersiyelerine Genel Bir Bakış
Trakya Üniversitesi Edebiyat Fakültesi Dergisi · 17.07.2026 · 16 (32) · 27-61
DOI: 10.33207/trkede.1770096 ↗Kurz gefasst
Fachartikel in der Zeitschrift Trakya Üniversitesi Edebiyat Fakültesi Dergisi, online erschienen am 17.07.2026. Verfasst von Filiz Duman. Die Arbeit nennt 34 Literaturangaben.
Abstract (Originalsprache)
Klasik Türk şiirinde şairler, ölen kişinin ardından onunla ilgili duygu ve düşüncelerini mersiye nazım türünde şiirlerle dile getirmişlerdir. Mersiyeler; padişahlar, şehzadeler, önemli kişiler için yazıldığı gibi aile fertleri için de kaleme alınmıştır. Divan şairlerinin aile fertleri içerisinden kardeşleri için yazdıkları mersiyeler de mevcuttur. Bu bağlamda, özellikle kardeş kaybı üzerine yazılmış kardeş mersiyeleri, şairin acısının şiir diliyle estetik bir şekilde ifade edildiği metinlerdir. Bu çalışmada kardeş mersiyeleri; özne (şair), nesne (ölen kardeş) ve felek (fail/müsebbip) üçgeninde ele alınmıştır. Mersiyelerde şairler, duygularını etkin bir şekilde ifade edebilmek için mazmunlara ağırlık vermişlerdir. Mersiye şairlerinde felek, öznenin yani şairin hedefindedir. Bütün öfkesini feleğe yükleyen şair, onun için çeşitli mazmunlara şiirinde yer vermiştir. Şair; feleği zalim bir cellat, kinli bir rüzgâr yahut adaletsiz bir hükümdar, gaddar bir düşman gibi ifadelerle nitelendirmiş ve onu öfkenin sembolü hâline getirmiştir. Yine şairler, kaybettikleri kardeşlerini de dizelerinde birçok mazmunla nitelendirmişlerdir. Kardeşleri için mısralarında genellikle gözümün nuru, gonca, ay parçası, eşsiz bir inci, mücevher gibi ifadeleri kullanmışlardır. Mersiyeler, kardeş kaybını yaşayan öznenin duygularını ifade etmesinin bir aracı olmuştur. Mazmunlar, bu duyguların derinliğini edebî yönden dile getirmeyi sağlamıştır. Şairler, felek ve nesne için kullandıkları bu mazmunların yanı sıra kendilerinin içerisinde bulunduğu durumu da hem ruhsal hem de fiziksel olarak mersiyelerinde betimlemişlerdir. Ciğerlerinin paramparça olduğunu, gözlerine mil çekildiğini, bellerinin büküldüğünü, gözlerinden kanlı yaşların süzüldüğünü ifade eden şairler, acının bedensel tezahürünü mısralarında dile getirmişlerdir. Ayrıca duydukları acı karşısında oluşan ruhsal çözülmelerini ise akıllarının dağıldığını, mecalsiz kaldıklarını, perişanlık içerisinde bulunduklarını belirten sözcüklerle tasvir etmişlerdir. Daha çok genç yaşta bir hastalıkla ya da kazayla kaybedilen kardeşler için şairler şiirlerinde feleğe siteme çokça yer vermişlerdir. Ancak bazı şairler acılarını isyanla ifade ederken bazıları da kardeşleri için dualar etmiş ve tasavvufî bir teslimiyetle bu acıyı karşılamış, kadere rızayı dizelerinde vurgulamışlardır. Bu çalışmada divan edebiyatı şairlerinden Râmî, Zihnî, Feyzî, Nâilî, Tâlibî ve Leylâ Hanım’ın kardeşleri için yazdıkları mersiyeler; özne, nesne ve felek bağlamında kullanılan mazmunlar göz önünde bulundurularak ele alınmıştır.
Zitieren
APA
Duman, F. (2026). Özne-Nesne-Felek Bağlamında Kardeş Mersiyelerine Genel Bir Bakış. Trakya Üniversitesi Edebiyat Fakültesi Dergisi, 16(32), 27-61. https://doi.org/10.33207/trkede.1770096
Vancouver
Duman F. Özne-Nesne-Felek Bağlamında Kardeş Mersiyelerine Genel Bir Bakış. Trakya Üniversitesi Edebiyat Fakültesi Dergisi. 2026;16(32):27-61. doi:10.33207/trkede.1770096
BibTeX
@article{Duman2026,
author = {Duman, Filiz},
title = {Özne-Nesne-Felek Bağlamında Kardeş Mersiyelerine Genel Bir Bakış},
journal = {Trakya Üniversitesi Edebiyat Fakültesi Dergisi},
year = {2026},
volume = {16},
number = {32},
pages = {27--61},
doi = {10.33207/trkede.1770096}
}
EUVIMED