Nie tylko o przeróżnych wyrobach piekarniczych. Leksem KOŁACZ w polszczyźnie
Prace Filologiczne · 2022
DOI: 10.32798/pf.1030 ↗Kurz gefasst
Fachartikel in der Zeitschrift Prace Filologiczne, 2022. Verfasst von Emil Popławski. Der Volltext ist frei zugänglich (Open Access, CC BY-NC-ND 3.0).
Abstract (Originalsprache)
Artykuł jest poświęcony omówieniu semantyki leksemu kołacz w polszczyźnie. Dane pozyskane z podstawowych słowników rejestrujących leksykę historyczną i współczesną, ogólną i dialektalną pozwalają zaobserwować dość dużą różnorodność znaczeniową tego wyrazu. Okazuje się bowiem, że odnosi się on do przeróżnych wyrobów piekarniczych. Przede wszystkim to rodzaj ciasta, zwykle okrągłego i płaskiego (czasem podłużnego), z mąki pszennej, podawanego na ogół na uroczystościach (weselach, świętach). Oprócz tego kołacz to też ‘bochenek’, ‘bułka’, a nawet ‘każdy wyrób piekarniczy z mąki pszennej’ czy inne rodzaje ciast. Pełna definicja osobnego znaczenia, notowanego w języku ogólnym i gwarach, brzmi następująco: ‘wyciśnięte nasiona oleiste, najczęściej zbite w kształcie okrągłego placka, stanowiącedobrą paszę dla bydła i nierogacizny; makuch’ (SJPD, t. III, s. 833). Ponadto kołacz odnotowano w znaczeniach specjalistycznych – flisackim: ‘okrągłe z chlub [wici dębowych] robione wiązanie, 6 cali średnicy mające, używane w bieganiu, czyli kręceniu wici’ (SWil, t. I, s. 510) oraz górniczym: ‘napiwek dawany górnikom’ (SW, t. II, s. 407; zwany też kołaczne). Wydaje się, że taki przegląd służy lepszemu rozumieniu kołacza, funkcjonującego w ograniczonym zakresie we współczesnej polszczyźnie oraz lepszemu rozumieniu licznychzwiązków wyrazowych (frazeologizmów i przysłów) pozostających przede wszystkim w historycznych zasobach polszczyzny.
Zitieren
APA
Popławski, E. (2022). Nie tylko o przeróżnych wyrobach piekarniczych. Leksem KOŁACZ w polszczyźnie. Prace Filologiczne. https://doi.org/10.32798/pf.1030
Vancouver
Popławski E. Nie tylko o przeróżnych wyrobach piekarniczych. Leksem KOŁACZ w polszczyźnie. Prace Filologiczne. 2022. doi:10.32798/pf.1030
BibTeX
@article{Popawski2022,
author = {Popławski, Emil},
title = {Nie tylko o przeróżnych wyrobach piekarniczych. Leksem KOŁACZ w polszczyźnie},
journal = {Prace Filologiczne},
year = {2022},
doi = {10.32798/pf.1030}
}
EUVIMED